پایگاه خبری مکتوبنامه: ؛ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان نهاد محوری نظام پولی و مالی کشور، در روزهای اخیر با مجموعهای از اقدامات و اعلام مواضع، فصل تازهای از مدیریت بر بازارهای دارایی را کلید زده است. این اقدامات که از مداخله مستقیم در بازار ارز تا توسعه ابزارهای مالی و برخورد با تخلفات شبکه بانکی را شامل میشود، نشاندهنده رویکرد فعالانه سیاستگذار در مواجهه با نوسانات اخیر است.
بر اساس قانون جدید بانک مرکزی مصوب ۱۴۰۲، اهداف این نهاد شامل مهار تورم، ثبات و سلامت شبکه بانکی، حمایت از رشد اقتصادی و اشتغال، کمک به حفظ ارزش پول ملی و تحقق عدالت اجتماعی است . با این چارچوب قانونی، بانک مرکزی در هفتههای اخیر از ظرفیتهای خود برای مدیریت انتظارات و مهار نوسانات استفاده کرده است.
در ادامه این گزارش از اندیشه- معاصر نوشت: به بررسی دقیق آخرین اقدامات بانک مرکزی در شهریورماه ۱۴۰۵، از جمله مداخله در بازار ارز، انتشار اوراق جدید سکه و برخورد با تخلفات بانکی میپردازیم.
اندیشه- معاصر نوشت: رئیسکل بانک مرکزی در اظهارات اخیر خود با اشاره به ابزارهای در اختیار این نهاد، تأکید کرده است که در برابر نوسانات غیرعادی بازار تماشاگر نخواهد بود و هر جا نرخها از واقعیتهای بنیادی اقتصاد فاصله بگیرد، بهموقع و با قدرت در بازار مداخله خواهد کرد .
مداخله هوشمندانه در بازار ارز و طلا
اندیشه- معاصر نوشت: بانک مرکزی با تکیه بر ذخایر ارزی، افزایش عرضه رسمی و ابزارهای پوشش ریسک، پیام مداخله برای مدیریت نوسانات بازار ارز و مهار تقاضای هیجانی ارسال کرده است . بر اساس آمار اعلامشده، از ابتدای سال تاکنون بیش از ۱۷ میلیارد دلار برای بخشهای صنعت، کشاورزی، دارو و بهداشت تأمین ارز شده و فاصله زمانی تخصیص تا تأمین ارز نیز به حداکثر دو هفته رسیده است .
بانک مرکزی پیش از این نیز در شهریورماه از برنامههایی برای افزایش دسترسی متقاضیان به اسکناس ارز از مسیر شبکه رسمی بانکی خبر داده بود و بر اساس این برنامه، اشخاص حقیقی امکان خرید اسکناس تا سقف هزار دلار از شعب بانکهای اعلامشده را پیدا کردند . چنین اقدامی از نظر سیاستگذاری این پیام را دارد که سیاستگذار میخواهد بخشی از تقاضایی را که ممکن است به بازار غیررسمی منتقل شود، به مسیر رسمی هدایت کند .
همتی رئیسکل بانک مرکزی در نشست با کمیسیون اقتصادی مجمع تشخیص مصلحت نظام، از رشد قابلتوجه وصول ارز در ماههای اخیر نسبت به مدت مشابه سال قبل خبر داده و تأکید کرده است که با اتخاذ تدابیر لازم در خصوص مدیریت صادرات و واردات، شرایط مدیریت بازار ارز به نحو مطلوب ارتقا خواهد یافت .
انتشار اوراق سلف موازی استاندارد سکه؛ گامی تازه در کنترل نقدینگی
اندیشه- معاصر نوشت: بانک مرکزی در اقدامی بیسابقه، برای نخستین بار «اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه» را در تاریخ ۱۸ شهریورماه ۱۴۰۵ منتشر میکند . این اوراق با سررسید سهماهه عرضه میشود و خریداران اوراق، در زمان انتشار، سکه را با قیمت کشفشده در بازار خریداری میکنند و در سررسید سهماه بعد، مطابق شرایط اعلامشده، امکان دریافت ارزش سکه را خواهند داشت .
ویژگیهای کلیدی این اوراق:
تضمین حداقل بازدهی: دارندگان اوراق در سررسید با استفاده از اختیار فروش، میتوانند اوراق خود را با قیمتی معادل ۷ درصد بیشتر از قیمت کشفشده در روز انتشار به فروش برسانند .
مدیریت نقدینگی: این اوراق علاوه بر فراهم کردن امکان سرمایهگذاری در سکه، سازوکاری را پیشبینی میکند که دارنده اوراق در سررسید از حداقل بازدهی معادل ۷ درصد نسبت به قیمت مبنای روز انتشار برخوردار باشد .
کاهش تقاضای ارزی: هدف اصلی این ابزار، انتقال تقاضا از بازار نقدی ارز و طلا به بازارهای مالی رسمی است. بهگونهای که فردی که از کاهش ارزش دارایی خود نگران است، الزاماً برای پوشش این نگرانی به خرید مستقیم ارز روی نیاورد .
جزئیات مربوط به نحوه عرضه، قیمت و شرایط خرید و فروش این اوراق، از طریق پایگاه اطلاعرسانی بانک مرکزی و بورس کالای ایران اعلام خواهد شد .
برخورد انضباطی با بانکهای متخلف
اندیشه- معاصر نوشت: بانک مرکزی در اقدامی دیگر، تعدادی از بانکها را که مقررات و الزامات ابلاغی مربوط به کارسازی تراکنشهای بانکی مشتریان را رعایت نکرده بودند و زیرساختهای فراهمشده توسط آنها مورد سوءاستفاده اخلالگران در بازار ارز، طلا و فلزات گرانبها قرار گرفته بود، مشمول جریمه نقدی و احکام انضباطی کرده است .
با این حال، انتقاداتی نسبت به پنهانکاری در این اطلاعیه مطرح شده است. در اطلاعیه بانک مرکزی اشاره نشده که دقیقاً کدام بانکها و مدیران تخلف کردهاند و همچنین اعلام نشده که برخوردهای انضباطی چه بوده است. کارشناسان معتقدند این پنهانکاری اثر بازدارندگی را کاهش میدهد و این شائبه را ایجاد میکند که برخی در بانک مرکزی در این زمینه ذینفع هستند .
تأکید بر انضباط پولی و اصلاح شبکه بانکی
معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی با تأکید بر استقلال سیاست پولی، خط قرمز بانک مرکزی را تبدیل نشدن به قلک جبران کسری بودجه دولت دانسته و اعلام کرده است که تأمین مالی دولت باید از طریق بازار بدهی و انتشار اوراق انجام شود .
وی همچنین بر بازگشت ارز صادراتی به چرخه اقتصادی کشور بهعنوان یک الزام غیرقابل مذاکره تأکید کرد و از صادرکنندگان واقعی بهعنوان سربازان خط مقدم اقتصاد ملی قدردانی نمود .
در بخش دیگری از سیاستهای بانک مرکزی، نظارت سختگیرانه بر اضافهبرداشت بانکها از منابع بانک مرکزی در دستور کار قرار گرفته است و اعلام شده که اجازه داده نخواهد شد بانکهای ناسالم با رشد بیضابطه ترازنامه خود به خلق نقدینگی ناسالم دامن بزنند .
جمعبندی کاربردی
اندیشه- معاصر نوشت: بانک مرکزی در شهریورماه ۱۴۰۵ با اتخاذ رویکردی چندوجهی، در تلاش است تا نوسانات بازارهای ارز و طلا را مدیریت کرده و انتظارات تورمی را کنترل کند. این رویکرد شامل سه محور اصلی است: مداخله مستقیم در بازار ارز با تکیه بر ذخایر ارزی و افزایش عرضه رسمی، توسعه ابزارهای مالی جدید مانند اوراق سلف موازی سکه با تضمین حداقل بازدهی و برخورد انضباطی با بانکهای متخلف در حوزه ارزی.
اگر فعال اقتصادی یا سرمایهگذار هستید، توجه به این نکات ضروری است که سیاستگذار با جدیت پیگیر مهار نوسانات و مدیریت انتظارات است و هرگونه نوسان غیرعادی با واکنش بانک مرکزی مواجه خواهد شد. ابزارهای مالی جدید مانند اوراق سکه، فرصتهای جدیدی برای سرمایهگذاری با بازدهی تضمینی فراهم کردهاند که میتواند جایگزین مناسبی برای ورود به بازارهای پرنوسان باشد.
همچنین شبکه بانکی تحت نظارت شدیدتر بانک مرکزی قرار دارد و انتظار میرود برخورد با تخلفات در این حوزه با جدیت بیشتری دنبال شود. برای دریافت اطلاعات دقیقتر از نحوه عرضه اوراق جدید و شرایط آن، به پایگاه اطلاعرسانی بانک مرکزی مراجعه کنید.
سوالات متداول
۱. بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز چه اقداماتی انجام داده است؟
بانک مرکزی با تکیه بر ذخایر ارزی، افزایش عرضه رسمی از طریق شبکه بانکی و ابزارهای پوشش ریسک، مداخله در بازار ارز را در دستور کار قرار داده است. اشخاص حقیقی امکان خرید اسکناس تا سقف هزار دلار از شعب بانکهای اعلامشده را دارند .
۲. اوراق سلف موازی استاندارد سکه چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
این اوراق برای نخستین بار در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ منتشر میشود و دارای سررسید سهماهه است. خریداران در زمان انتشار، سکه را با قیمت کشفشده خریداری میکنند و در سررسید، امکان دریافت ارزش سکه را دارند. حداقل بازدهی تضمینی این اوراق ۷ درصد است .
۳. بانک مرکزی با بانکهای متخلف چگونه برخورد کرده است؟
بانک مرکزی تعدادی از بانکها را که زیرساختهای تراکنشی خود را در اختیار اخلالگران بازار ارز قرار داده بودند، مشمول جریمه نقدی و احکام انضباطی کرده است. با این حال، اسامی بانکهای متخلف اعلام نشده است .
۴. چرا بانک مرکزی از ابزارهای مالی مانند اوراق سکه استفاده میکند؟
هدف از استفاده از این ابزارها، انتقال تقاضا از بازار نقدی ارز و طلا به بازارهای مالی رسمی است تا افراد برای حفظ ارزش دارایی خود، الزاماً به خرید مستقیم ارز روی نیاورند و فشار تقاضا بر بازار نقدی کاهش یابد .
۵. موضع بانک مرکزی درباره افزایش نرخ سود چیست؟
معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی اعلام کرده است که این نهاد به هیچ عنوان طرفدار سرکوب نرخها نیست، اما افزایش نرخ سود نیز به تنهایی راهحل همه مشکلات محسوب نمیشود و باید منافع و هزینههای آن به دقت بررسی شود .
۶. چرا بازگشت ارز صادراتی برای بانک مرکزی اهمیت دارد؟
بانک مرکزی بازگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی کشور را یک الزام غیرقابل مذاکره میداند و اجرای این تکلیف را با جدیت دنبال میکند. این موضوع به حفظ ذخایر ارزی و مدیریت بازار ارز کمک میکند .