پایگاه خبری مکتوبنامه: علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا درباره فرونشستهای نگرانکننده در اصفهان اظهار داشت: پیشبینی میشود در صورت افزایش بارندگی، فرونشست زمین در اصفهان بیش از گذشته تکرار شود.
وی با بیان اینکه فرونشستِ اصفهان علاوه بر مشکلات عمومی کشور در زمینه برداشت از منابع آب زیرزمینی، تحت تأثیر مسائل خاص این منطقه نیز قرار دارد، گفت: محدودههای زیادی بهویژه در بخشهای شمالی و شمال شرقی اصفهان و همچنین در محدوده شهری، درگیر فرونشست هستند و در همین رابطه گزارش مفصلی درباره استحصال آب از طریق چاهها تهیه کردهایم.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: اصفهان علاوه بر برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، از معضل دیگری نیز رنج میبرد و آن قطع جریان دائمی زایندهرود است.
بیتاللهی با اشاره به نقش زایندهرود در تغذیه آبخوان اصفهان اظهار داشت: برآوردهای ما نشان میدهد بیش از نیمی از حجم تغذیه آب زیرزمینی دشت اصفهان، مربوط به نفوذ آب از مسیر زایندهرود بوده است. زمانی که آب در رودخانه جریان دارد، بخشی از آن در مسیر رودخانه نفوذ کرده و از جنوب غربی تا جنوب شرقی اصفهان، آبخوان این منطقه را تغذیه میکند.
وی افزود: اما متأسفانه به دلایل متعددی از جمله انتقال آب از سد زایندهرود به مناطق دیگر، توسعه باغات در دامنههای مشرف به حوزه آبریز سد زایندهرود، کشت محصولات آببر مانند برنج در مسیر این رودخانه و همچنین وجود دستکم ۵ هزار حلقه چاه در حاشیه ۵۰۰ متری اطراف زایندهرود، در کنار کاهش نزولات جوی، جریان این رودخانه خشک شده است.
وی تأکید کرد: در نتیجه، تغذیه مناسبی که پیش از این از طریق زایندهرود برای آبخوان اصفهان اتفاق میافتاد، متوقف شده و این موضوع بهعنوان عاملی مضاعف، وضعیت فرونشست در اصفهان را تشدید کرده است.
تمام کلانشهر اصفهان روی زون فرونشست قرار دارد
بیتاللهی با اشاره به گستره فرونشست در اصفهان گفت: اصفهان تنها شهری است که بهطور کامل در معرض فرونشست زمین قرار دارد؛ به عبارتی، تنها کلانشهری است که همراه با جمعیت سکونتگاههای اطراف و فراشهری، بیش از ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر جمعیت دارد و تمام این محدوده روی زون فرونشست واقع شده است.
وی ادامه داد: طبیعتاً در چنین شرایطی، عناصر و المانهای متعدد شهری تحت تأثیر فرونشست قرار میگیرند.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره ارتباط فرونشست زمین با فروریزشهای شهری نیز اظهار داشت: برخی مسئولان عنوان میکنند که گسیختگی یا فرسودگی لولههای آب و فاضلاب و سایر شبکههای زیرزمینی موجب ایجاد فروچالهها و فروریزشهای شهری میشود، اما سؤال مهم این است که چرا در اصفهان این میزان گسیختگی در شبکههای آب و فاضلاب رخ میدهد؟
وی افزود: حتی قدمت لولههای آب در تهران به مراتب بیشتر از اصفهان است؛ بنابراین موضوع صرفاً فرسودگی شبکه نیست. هنگامی که فرونشست در یک ناحیه بزرگ اتفاق میافتد، تمامی شبکههای زیرزمینی نیز تحت تأثیر قرار گرفته و همراه با زمین به سمت پایین حرکت میکنند.
بیتاللهی تصریح کرد: لولههای آب و فاضلاب تا حد مشخصی تابآوری دارند، اما زمانی که میزان تغییر شکل زمین از ظرفیت تحمل آنها عبور کند، لولهها گسیخته و پاره میشوند. در این شرایط، آب از محل شکستگی فوران کرده و حفراتی ایجاد میکند که در ادامه میتواند به فروریزش سطح زمین منجر شود.
وی تأکید کرد: بنابراین فرونشست ناحیهای بزرگی که درباره آن در سطح کشور و از جمله اصفهان صحبت میکنیم، بیارتباط با فروریزشهای متعدد در سطح شهر نیست.
تمام جمعیت اصفهان در محدوده فرونشست قرار دارند
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تأکید بر گستره این پدیده در اصفهان گفت: باید تأکید کنم که تمام جمعیت ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفری این کلانشهر، یعنی ۱۰۰ درصد جمعیت، علاوه بر محدوده شهر اصفهان و شهرهای اقماری آن، مشمول محدوده فرونشست میشوند.
وی اضافه کرد: نکته مهم دیگر این است که بیشترین مساحت بافت فرسوده شهری نیز در محدودههای درگیر فرونشست قرار دارد.
بیش از ۳ هزار اثر تاریخی اصفهان در محدوده فرونشست
بیتاللهی درباره تأثیر فرونشست بر آثار تاریخی اصفهان نیز اظهار داشت: اثرات فرونشست، بهویژه در مستحدثات تاریخی که با سازههای مهندسی و استانداردهای ساختوساز امروزی احداث نشدهاند، بسیار قابل توجه است.
وی افزود: این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که امکان بازسازی و نوسازی بسیاری از این آثار وجود ندارد و باید تلاش شود پدیده فرونشست کنترل شود تا این بناها دچار آسیب نشوند.
وی با اشاره به گستردگی بافت تاریخی اصفهان گفت: اصفهان بافت تاریخی بسیار گستردهای دارد و در مجموع، آثار تاریخی ثبت جهانی مانند میدان نقش جهان، آثار ثبت ملی مانند مسجد سید و چندین اثر تاریخی دیگر در معرض این پدیده قرار دارند.
بیتاللهی ادامه داد: برآورد من نشان میدهد حدود ۲۸۵ مسجد، از جمله مساجد قدیمی، و نزدیک به ۲۸۰ مدرسه، بهویژه مدارس قدیمی و دارای جنبه تاریخی، در زون فرونشست قرار گرفتهاند.
وی تأکید کرد: در مجموع، حداقل از نظر آثار تاریخی ملی، بافت تاریخی و آثار ثبتشده جهانی، بیش از ۳ هزار اثر تاریخی در محدوده فرونشست قرار دارند که متأسفانه برخی از آنها نیز دچار ترکخوردگی، شکاف و شکستگی شدهاند.
فرونشست وارد بافت مسکونی اصفهان شده است
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پاسخ به این سؤال که آیا امکان ورود فرونشست به بافتهای مسکونی اصفهان وجود دارد، گفت: این اتفاق در حال حاضر رخ داده است.
وی با اشاره به بازدید خود از محلههای شمال اصفهان اظهار داشت: در یک محله، نه فقط یک ساختمان، بلکه تعدادی از ساختمانهای مسکونی بهشدت دچار ترکخوردگی شده بودند؛ بهگونهای که ترکها آنقدر بزرگ بودند که از یک اتاق، طرف دیگر اتاق قابل مشاهده بود.
بیتاللهی افزود: حتی یک محله در اصفهان نیز تخلیه شده است. ساختمانهایی که در اثر فرونشست دچار ترک و آسیب میشوند، بهتدریج ضعیف خواهند شد و اگر در چنین شرایطی حتی یک زلزله بسیار کوچک نیز رخ دهد، میتواند پیامدهای بسیار فاجعهباری به همراه داشته باشد.
گفتوگو :مهدیانی