پایگاه خبری مکتوبنامه:
وقتی صحبت از داراییهای بازنشستگان تأمین اجتماعی میشود، یکی از اولین نامهایی که به میان میآید «شستا» یا شرکت سرمایهگذاری تأمین اجتماعی است؛ بازوی اقتصادی سازمان تأمین اجتماعی که برای سرمایهگذاری و حفظ ارزش منابع این سازمان ایجاد شده است.
البته تعبیر «پول بازنشستهها» نیاز به یک توضیح دارد. ارزش پرتفوی شستا به معنای وجود همین مقدار پول نقد برای پرداخت مستمری نیست؛ بلکه بخش بزرگی از منابع در قالب سهام شرکتها، کارخانهها، هلدینگها و سایر سرمایهگذاریها نگهداری میشود. خود سازمان تأمین اجتماعی نیز شستا را یکی از بازوهای اقتصادی خود برای ایجاد درآمد پایدار معرفی میکند.
۵۲۵ هزار میلیارد تومان فقط در بورس
طبق گزارش فعالیت ماهانه شستا برای پایان مرداد ۱۴۰۵، ارزش بازار سهام بورسی و فرابورسی این شرکت به حدود ۵۲۴.۷ همت رسیده است. بهای تمامشده این پرتفوی در دفاتر شستا حدود ۱۵۹ همت بوده؛ یعنی ارزش روز این بخش از سرمایهگذاریها بیش از سه برابر بهای ثبتشده آنهاست.
ترکیب بخش اصلی پرتفوی بورسی شستا در پایان مرداد تقریباً به این شکل بوده است:
| تاپیکو | ۲۶۸.۷ همت | ۵۱.۲٪ |
| صبا تأمین | ۶۹.۲ همت | ۱۳.۲٪ |
| سیتا | ۶۱.۱ همت | ۱۱.۶٪ |
| تاصیکو | ۴۸.۶ همت | ۹.۳٪ |
| تیپیکو | ۳۳.۵ همت | ۶.۴٪ |
| کشتیرانی جمهوری اسلامی | ۲۳.۳ همت | ۴.۴٪ |
همین شش سرمایهگذاری در مجموع بیش از ۹۶ درصد ارزش پرتفوی بورسی و فرابورسی شستا را تشکیل میدهند. ارقام ارزش بازار این شرکتها از آخرین گزارش مرداد شستا استخراج شدهاند.
نصف سبد بازنشستگان در نفت و پتروشیمی
بزرگترین دارایی بورسی شستا با فاصله زیاد تاپیکو است؛ شرکت سرمایهگذاری نفت، گاز و پتروشیمی تأمین.
ارزش سهام تاپیکو در پرتفوی شستا در پایان مرداد به حدود ۲۶۸.۷ همت رسیده؛ یعنی بیش از نیمی از کل ارزش سبد بورسی شستا فقط به این هلدینگ مربوط میشود.
زیر چتر تاپیکو نام شرکتهای بزرگی دیده میشود. نفت ایرانول، پتروشیمی فنآوران، پتروشیمی خارک و پتروشیمی خراسان از جمله شرکتهای زیرمجموعه این گروه هستند که در ارزیابی عملکرد اخیر تاپیکو نیز در میان شرکتهای برتر قرار گرفتهاند. گروه صنعتی بارز نیز از دیگر شرکتهای وابسته به تاپیکو است.
به زبان ساده، بخش بزرگی از ثروتی که شستا مدیریت میکند به قیمت محصولات پتروشیمی، نرخ ارز، خوراک، صادرات و وضعیت صنعت نفت و گاز گره خورده است.
پای بازنشستهها در معدن و طلا هم باز است
یکی دیگر از بازوهای مهم شستا سرمایهگذاری صدر تأمین یا تاصیکو است.
ارزش سرمایهگذاری شستا در تاصیکو در پایان مرداد حدود ۴۸.۶ همت بوده است.
اما زیر تاصیکو مجموعهای از شرکتهای معدنی و صنعتی قرار دارند؛ از ذوبآهن اصفهان و صنایع مس شهید باهنر گرفته تا زغالسنگ پروده طبس، معدنی املاح ایران، صنایع خاک چینی ایران، پشم شیشه ایران و فرآوردههای نسوز ایران.
تاصیکو همچنین در پروژههای معدنی از جمله حوزه طلا فعال است. بنابراین بخشی از دارایی غیرمستقیم تأمین اجتماعی عملاً در معادن، فلزات و زنجیره صنایع معدنی قرار گرفته است.
سیمان هم بخش بزرگی از سبد است
سرمایهگذاری سیمان تأمین یا سیتا یکی دیگر از غولهای شستا است. ارزش سرمایهگذاری شستا در سیتا در پایان مرداد حدود ۶۱.۱ همت بوده است.
سیتا در زنجیره صنعت سیمان حضور گستردهای دارد. برای نمونه این شرکت بیش از ۵۱ درصد سهام «سیمان فارس و خوزستان» را در اختیار دارد و مجموعههایی مانند سیمان زنجان نیز زیرمجموعه این هلدینگ هستند. سیمان فارس و خوزستان نیز خود به شبکهای از شرکتهای سیمانی متصل است.
نامهایی مانند سیمان ساوه و سیمان آبیک نیز در شبکه شرکتهای وابسته به این مجموعه دیده میشوند و در پروژههای اخیر شستا و سیتا حضور داشتهاند.
داروهای مردم هم به شستا میرسد
یکی دیگر از هلدینگهای مهم، سرمایهگذاری دارویی تأمین یا تیپیکو است.
ارزش سرمایهگذاری شستا در تیپیکو در پایان مرداد به حدود ۳۳.۵ همت رسیده است.
تیپیکو بخش بزرگی از زنجیره دارویی کشور را در اختیار دارد؛ از تولید مواد اولیه تا تولید دارو و شبکه پخش.
شرکتهایی مانند توزیع داروپخش، کارخانجات داروپخش، تماد و پخش اکسیر در این مجموعه فعالیت میکنند. گزارشهای اخیر تیپیکو نیز رشد قابلتوجه فروش و سودآوری این شرکتها را نشان میدهد.
به این ترتیب، بخشی از دارایی تأمین اجتماعی نه فقط در بورس، بلکه عملاً در کارخانههایی قرار دارد که دارو تولید میکنند یا به داروخانههای کشور دارو میرسانند.
صبا تأمین؛ پول در دل بازار سرمایه
حدود ۶۹.۲ همت از ارزش پرتفوی بورسی شستا در پایان مرداد نیز مربوط به گروه مالی صبا تأمین بوده است.
برخلاف تاپیکو یا سیتا که بیشتر در صنایع تولیدی فعالاند، صبا تأمین بازوی مالی شستا محسوب میشود.
شرکتهایی مانند سرمایهگذاری هامون صبا و کارگزاری صبا تأمین در این گروه حضور دارند و فعالیتهای آن شامل سرمایهگذاری در سهام، صندوقها و ارائه خدمات بازار سرمایه است. هامون صبا در آخرین گزارش خود نیز اعلام کرده ۶۸ درصد داراییهایش در سهام، ۱۸ درصد در صندوقهای کالایی و ۱۴ درصد در درآمد ثابت قرار دارد.
کشتیهای شستا روی آب
شستا در حوزه حملونقل نیز حضور بزرگی دارد. ارزش سرمایهگذاری آن در کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در پایان مرداد حدود ۲۳.۳ همت بوده است.
به این ترتیب، بخشی از داراییهای تأمین اجتماعی به صنعت حملونقل دریایی و تجارت بینالمللی متصل است.
پول بازنشستهها بیشتر کجا خوابیده است؟
اگر پرتفوی شستا را نه بر اساس نام شرکت، بلکه بر اساس صنعت بررسی کنیم، تصویر حتی واضحتر میشود.
طبق گزارش مرداد، محصولات شیمیایی با سهم ۴۴.۴۶ درصدی از بهای تمامشده پرتفوی سهامی شستا، بزرگترین بخش سرمایهگذاریها هستند. پس از آن گروه سرمایهگذاریها با سهم ۱۸.۷۳ درصد قرار دارد و سپس معدن، مخابرات، برق و گاز و سیمان در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
یعنی پاسخ ساده به سؤال «پول بازنشستهها کجاست؟» این است:
بخش قابل توجهی از آن در پتروشیمی و نفت قرار گرفته و پس از آن، بازار سرمایه، سیمان، معدن، دارو، حملونقل، مخابرات و انرژی سهم مهمی دارند.
البته پرتفوی بورسی تنها بخشی از تصویر است. شستا علاوه بر شرکتهای بورسی، شرکتها و داراییهای غیربورسی متعددی نیز دارد. مدیرعامل شستا پیشتر تعداد مجموعههای تحت مدیریت این شرکت را ۹ هلدینگ و ۲۷۲ شرکت اعلام کرده بود.
بنابراین پشت یک فیش حقوقی بازنشستگی، شبکهای بسیار بزرگ از کارخانهها، پتروشیمیها، معادن، شرکتهای دارویی، سیمانی، مالی و حملونقل قرار گرفته است.
و شاید سؤال بعدی حتی مهمتر باشد: این همه دارایی سالانه چقدر سود برای تأمین اجتماعی میسازد و چه مقدار از هزینه پرداخت مستمری بازنشستگان را پوشش میدهد؟
بر اساس اظهارات مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، سود شرکتهای سازمان و شستا در مجموع حدود ۱.۵ درصد درآمد سالانه سازمان تأمین اجتماعی را تشکیل میدهد؛ عددی که نشان میدهد بزرگی ارزش داراییهای شستا الزاماً به معنای تأمین بخش بزرگی از مخارج جاری بازنشستگی نیست.