سهام عدالت؛ نگاهی به ارزش واقعی و شرکت‌های زیرمجموعه آن

پایگاه خبری مکتوب‌نامه:

آخرین آمار تجمیعی اعلام‌شده از سوی مدیر نظارت بر ناشران سازمان بورس در تیرماه ۱۴۰۵، ارزش کل سبد سهام عدالت را حدود ۲۲۰۰ هزار میلیارد تومان یا ۲۲۰۰ همت اعلام کرده است. از این رقم حدود ۸۴۰ همت مربوط به دارندگان روش مستقیم و حدود ۱۳۶۰ همت مربوط به سهامداران روش غیرمستقیم و شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی بوده است. تعداد سهامداران روش مستقیم نیز حدود ۱۹ میلیون نفر و روش غیرمستقیم حدود ۳۰ میلیون نفر اعلام شده است. 

اما سؤال جذاب‌تر این است: این چند هزار هزار میلیارد تومان دقیقاً در چه شرکت‌هایی قرار گرفته است؟

نصف سبد شما فقط در «مس» و «فارس» است

برای پاسخ، پرتفوی برگه ۵۳۲ هزار تومانی سهام عدالت را بر اساس قیمت‌های پایانی چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ باز کردیم.

قیمت پایانی فملی در آن روز ۲۷۰۵ تومان و تعداد سهام آن در این برگه ۱۴۷۳ سهم بوده است؛ یعنی ارزش فقط سهام ملی مس موجود در این پرتفوی حدود ۳ میلیون و ۹۸۴ هزار تومان می‌شود.

بعد از آن فارس قرار دارد. دارنده این برگه ۲۲۹۲ سهم فارس دارد که با قیمت پایانی ۱۳۱۴ تومان، ارزشی حدود ۳ میلیون تومان ایجاد می‌کند.

در نتیجه فقط فملی و فارس حدود نیمی از ارزش قابل محاسبه پرتفوی بورسی این برگه را ساخته‌اند. اطلاعات تعداد سهام و قیمت پایانی از جدول ارزش سهام عدالت در ۲۵ شهریور استخراج شده است. 

و این تازه شروع ماجراست.

سه پالایشگاه؛ حدود یک‌سوم دیگر پول

بعد از مس و پتروشیمی خلیج فارس، سه دارایی بعدی تقریباً همگی پالایشگاهی هستند.

شتران حدود ۱.۴۸ میلیون تومان، شبندر حدود ۱.۴۴ میلیون تومان و شپنا حدود ۱.۴۰ میلیون تومان از ارزش برگه مورد بررسی را تشکیل می‌دهند.

محاسبات از جدول روز ۲۵ شهریور نشان می‌دهد شتران، شبندر و شپنا روی‌هم حدود ۳۰.۷ درصد از ارزش ردیف‌های قابل محاسبه این پرتفوی را تشکیل می‌دهند. 

یعنی یک نکته مهم از دل داده بیرون می‌آید:

سهام عدالت بیش از آنکه یک سبد متنوع از کل اقتصاد ایران باشد، به‌شدت به صنایع کالایی و دلاری ایران وابسته است.

بزرگ‌ترین دارایی‌های سهام عدالت

محاسبات زیر مربوط به برگه ۵۳۲ هزار تومانی و بر اساس قیمت پایانی ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ است. «ارزش تقریبی» از حاصل‌ضرب تعداد سهم در قیمت پایانی همان روز به دست آمده است. وزن‌ها نیز نسبت به جمع ارزش ردیف‌های قابل محاسبه جدول محاسبه شده‌اند. 

فقط شش سهم اول جدول حدود ۸۶ درصد ارزش بخش قابل محاسبه این پرتفوی را تشکیل می‌دهند.

به زبان ساده‌تر، کسی که فکر می‌کند سهام عدالت او میان ده‌ها صنعت تقریباً به‌طور مساوی پخش شده، با واقعیت متفاوتی روبه‌روست.

کل پرتفوی بورسی سهام عدالت چه شکلی است؟

جدول منتشرشده برای برگه ۵۳۲ هزار تومانی در ۲۵ شهریور مجموعه زیر را نشان می‌دهد: 

منبع قیمت و تعداد سهم: جدول معاملات ۲۵ شهریور؛ ارزش هر ردیف: محاسبات .

گزارش روز ۲۵ شهریور ارزش کل برگه ۵۳۲ هزار تومانی را ۱۴ میلیون و ۳۳۶ هزار و ۴۴۶ تومان اعلام کرده است. حاصل جمع مستقیم ردیف‌های جدول منتشرشده اندکی با این عدد تفاوت دارد؛ بنابراین برای جلوگیری از القای دقت کاذب، وزن‌هایی که در این گزارش محاسبه شده‌اند باید تقریبی تلقی شوند. 

اصل ماجرا؛ سهام عدالت روی دلار و کالا شرط بزرگی بسته است

اگر شرکت‌ها را به‌جای اسم، بر اساس صنعت جمع کنیم، ترکیب سبد جالب‌تر می‌شود.

بر مبنای محاسبات ، حدود ۳۲ درصد ارزش قابل محاسبه جدول در پالایشگاه‌ها، حدود ۲۹ درصد در فلزات که بخش اعظم آن فملی است و حدود ۲۵ درصد در پتروشیمی‌ها قرار گرفته است.

یعنی این سه گروه روی‌هم تقریباً ۸۵ درصد پرتفوی را تشکیل می‌دهند.

این موضوع یک نتیجه مهم دارد: ارزش سهام عدالت به‌شدت از متغیرهایی مثل نرخ ارز، قیمت جهانی نفت، محصولات پتروشیمی، فلزات، سیاست نرخ خوراک و حاشیه سود پالایشگاه‌ها تأثیر می‌گیرد.

خودرو، بیمه، مخابرات و حتی بانک‌ها برخلاف شهرت و اندازه‌شان در اقتصاد ایران، سهم بسیار کوچک‌تری از ارزش این سبد دارند.

اما تمام پول سهام عدالت روی تابلو بورس نیست

ماجرا در همین جدول تمام نمی‌شود.

مدیر نظارت بر ناشران سازمان بورس در تیرماه گفته بود هنوز ۱۳ شرکت در بخش غیربورسی پرتفوی سهام عدالت قرار دارند و به دلیل نبود قیمت بازار، ارزش روز بخشی از آنها را نمی‌توان مثل فملی یا فارس هر روز محاسبه کرد.

از میان این مجموعه، پتروشیمی بوعلی سینا و پتروشیمی ارومیه وارد بازار سرمایه شده‌اند. پتروشیمی تبریز و پتروشیمی بندر امام نیز پذیرش شده‌اند اما طبق آخرین توضیح منتشرشده هنوز عرضه اولیه آنها انجام نشده بود. ۹ شرکت دیگر از جمله پتروشیمی خوزستان و مگاموتورهمچنان غیربورسی عنوان شده‌اند. 

این مسئله توضیح می‌دهد چرا ساختار سهام عدالت را نمی‌توان صرفاً با یک جدول قیمت روز بورس خلاصه کرد.

اگر سهام عدالت دارید، در واقع سهامدار چه چیزی هستید؟

پاسخ کوتاه را حالا می‌توان خیلی شفاف‌تر داد:

دارنده سهام عدالت بیش از هر چیز سهامدار مس، پتروشیمی و پالایشگاه است.

در نمونه برگه ۵۳۲ هزار تومانی، بزرگ‌ترین دارایی فملی است؛ پس از آن هلدینگ خلیج فارس قرار دارد و سه پالایشگاه تهران، بندرعباس و اصفهان بخش بزرگی از باقی سبد را می‌سازند.

حتی فولاد مبارکه که یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های بازار سرمایه ایران است، در این سبد تنها حدود ۶ درصد وزن دارد.

بنابراین پشت عبارت عمومی «سهام عدالت» یک واقعیت کمتر دیده‌شده وجود دارد: این دارایی عملاً یک پرتفوی بسیار متمرکز از بزرگ‌ترین شرکت‌های کالایی ایران است.