پایگاه خبری مکتوبنامه: بررسی ترکیب جمعیتی سازمان تأمین اجتماعی نشان میدهد که تعداد بازنشستگان هر سال افزایش یافته و این امر منجر به ناترازی منابع و مصارف این سازمان میشود. بر اساس آمارهای اخیر، نسبت بیمهپردازان به مستمریبگیران به حدود ۳.۳ کاهش یافته است که این مسئله خبر از کاهش نسبت پشتیبانی و چالشی جدی برای پایداری مالی سازمان دارد.
تا پایان سال ۱۴۰۴، بیش از ۴۶ میلیون و ۴۳۹ هزار نفر تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند که ۱۵ میلیون و ۶۶۴ هزار نفر بیمهشده اصلی و ۵ میلیون و ۲۲۱ هزار نفر مستمریبگیر اصلی را شامل میشود. به عبارت دیگر، به ازای هر مستمریبگیر اصلی حدود ۳ بیمهشده اصلی وجود دارد که منابع مالی سازمان را تأمین میکنند. با احتساب افراد تبعی، تعداد مستمریبگیران به ۹ میلیون و ۳۳۵ هزار نفر و مجموع بیمهشدگان (اصلی و تبعی) به ۳۷ میلیون و ۱۰۳ هزار نفر میرسد.
از میان مستمریبگیران اصلی، ۳ میلیون و ۲۲۴ هزار نفر بازنشسته، ۱۵۰ هزار نفر ازکارافتاده و ۱ میلیون و ۸۴۶ هزار نفر بازمانده بیمهشدگان هستند. همچنین، این سازمان به حدود ۲۱ میلیون و ۴۴۰ هزار تبعی بیمهشدگان اصلی و ۴ میلیون و ۱۱۳ هزار نفر از تبعیان مستمریبگیر خدمات ارائه میدهد. این آمار گسترده نشاندهنده لزوم تأمین منابع پایدار برای ایفای تعهدات مالی بلندمدت و کوتاهمدت سازمان است.
سازمان تأمین اجتماعی در سال جاری حدود ۲۱۰ هزار میلیارد تومان تعهد مالی دارد که عمده این منابع (حدود ۸۰ درصد) از محل حق بیمههای بیمهشدگان اصلی تأمین میشود. برخلاف برخی صندوقها که وابستگی گسترده به منابع دولتی دارند، تأمین اجتماعی بیشتر هزینههای خود را بر پایه منابع داخلی و حق بیمه تأمین میکند، با این وجود، وصول مطالبات دولت و نقد کردن اوراق دریافتنی بخش مهمی از تأمین منابع را تشکیل میدهد.
نسبت پشتیبانی سازمان که بیانگر تعداد بیمهپردازان به ازای هر مستمریبگیر است، از عدد ۱۲ در سال ۱۳۵۴ به حدود ۳.۳ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. کاهش این نسبت باعث افزایش فشار مالی و ناترازی در منابع سازمان شده است. بر اساس گزارشها، ترکیب منابع سازمان به سمت افزایش سهم حق بیمه و کاهش سهم تعهدات دولت و درآمدهای سرمایهگذاری میل کرده است که مستلزم فشار بیشتر بر بیمهپردازان است.
سه عامل اصلی تشدید ناترازی منابع و مصارف در این سازمان عبارتند از: افزایش بازنشستگیهای پیش از موعد، کاهش اشتغال پایدار و بیمهپردازان، و قوانین کاهشدهنده نرخ حق بیمه. بیش از نیمی از بازنشستگان سازمان در سنین پایین و مشاغل سخت و زیانآور بازنشسته شدهاند که باعث کوتاهشدن دوره بیمهپردازی و افزایش تعهدات شده است.
کاهش شمار بیمهشدگان و اشتغال پایدار مشکلات بیشتری برای تأمین منابع سازمان ایجاد کرده است. همچنین قوانین معافیت و کاهش نرخ حق بیمه، موجب ایجاد شکاف بین حق بیمه واقعی و وصولی شدهاند. در پاسخ به این مسائل، مدیریت سازمان برنامه ۳۲ بندی شامل ۲۲ طرح درآمدزا و ۱۰ طرح کنترل هزینهها را تدوین کرده که همراه با ۶ پیشنهاد اصلاحی در حوزه قوانین بازنشستگی و مشاغل سخت به مراجع قانونگذاری ارائه شده است.
راهکارهای پیشنهادی برای پایداری سازمان تأمین اجتماعی
اصلاح قوانین بازنشستگی به منظور افزایش سن مؤثر بازنشستگی و طولانیتر شدن دوره بیمهپردازی
متنوعسازی منابع تأمین مالی و تقویت درآمدهای سرمایهگذاری که در حال حاضر تنها ۵ درصد از منابع را تشکیل میدهد
وصول کامل و مستمر مطالبات سازمان از دولت و نقد کردن اوراق دریافتنی
گسترش پوشش بیمهای با جذب بیمهپردازان جدید از طریق بیمههای توافقی و صندوقهای خرد
مدیریت و کنترل هزینههای درمان که بخش قابل توجهی از مصارف سازمان را شامل میشود
بازنگری در تعاریف مشاغل سخت و زیانآور و اصلاح روشهای محاسبه حقوق بازنشستگی
بدون اجرای اصلاحات ساختاری در قوانین و تنوعبخشی به منابع، ناترازی منابع و مصارف این سازمان افزایش یافته و میتواند تهدیدی جدی برای حقوق میلیونها مستمریبگیر و پایداری نظام رفاه اجتماعی کشور باشد. بنابراین حفظ منابع پایدار و همراهی همه ذینفعان در اجرای برنامههای اصلاحی ضروری است تا سازمان تأمین اجتماعی بتواند همزمان به تعهدات کوتاهمدت و بلندمدت خود عمل کند.