پایگاه خبری مکتوبنامه: برای بسیاری از شهروندان، پیادهروی در خیابان، سوار شدن به اتوبوس، ورود به یک اداره یا مراجعه به بانک و مرکز درمانی بخشی از زندگی روزمره است؛ اما همین اقدامات ساده برای فردی که از ویلچر، واکر یا عصا استفاده میکند، میتواند به مسیری پر از مانع تبدیل شود.
سالهاست موضوع مناسبسازی معابر و اماکن عمومی مطرح میشود و دستگاههای مختلف نیز از اجرای طرحها و پروژههای متعدد در این حوزه خبر میدهند، اما آنچه در سطح شهر دیده میشود، همچنان فاصله قابل توجهی با یک شهر دسترسپذیر دارد.
مناسبسازی در بسیاری از نقاط به ساخت یک رمپ یا هموار کردن بخشی از پیادهرو تقلیل یافته است؛ در حالی که رمپ غیراستاندارد، مسیر مسدود یا شیب نامناسب عملاً تفاوتی با نبود رمپ ندارد.
یکی از افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی که نمیخواست نامش ذکر شود با اشاره به مشکلات موجود میگوید برخی رمپهای اماکن عمومی استاندارد نیستند و امکان استفاده از آنها وجود ندارد؛ به گفته وی، در مواردی رمپ صرفاً برای رفع مسئولیت ساخته شده است.
مشکل زمانی جدیتر میشود که فرد دارای معلولیت بخواهد از حملونقل عمومی استفاده کند. سوار شدن به اتوبوس در برخی موارد مستلزم کمک راننده است و حتی وجود رمپ نیز همیشه به معنای امکان استفاده آسان از آن نیست. نحوه توقف اتوبوس، اشغال ایستگاه توسط خودروها و فاصله ایجادشده میان محل توقف و مسیر سوار و پیاده شدن، از جمله موانعی است که تردد را دشوار و گاه خطرناک میکند.
در مترو نیز دسترسی به ایستگاهها، سکوها و مسیرهای ورودی و خروجی باید برای افراد دارای معلولیت بدون مانع باشد؛ اما هرگونه اختلال در آسانسورها، پلهها، مسیرهای شیبدار یا تجهیزات دسترسپذیری میتواند استقلال فرد را از بین ببرد.
پیادهروهایی که برای ویلچر طراحی نشدهاند
یکی از اصلیترین مشکلات، وضعیت پیادهروهاست؛ مسیرهایی که گاهی باریک، ناهموار و دارای اختلاف سطح هستند و موانعی مانند تابلوها، خودروهای پارکشده، تجهیزات شهری و حتی فعالیت واحدهای صنفی، مسیر عبور را مسدود میکنند.
وجود شیارهای هدایت آب نیز در برخی معابر مشکل دیگری ایجاد کرده است؛ شیارهایی که ممکن است چرخ ویلچر در آنها گیر کند و عبور فرد دارای معلولیت را با خطر زمین خوردن یا آسیب مواجه سازد.
سنگفرش نامناسب و لغزنده نیز در روزهای بارانی و برفی خطر بیشتری ایجاد میکند. اگر یک پیادهرو برای فرد سالم نیز ناایمن باشد، نمیتوان انتظار داشت فردی با محدودیت حرکتی بتواند با امنیت و استقلال از آن عبور کند.
حتی ایجاد موانع برای جلوگیری از عبور موتورسیکلتها، اگر بدون توجه به استانداردهای دسترسپذیری انجام شود، میتواند خود به مانعی تازه برای افراد دارای معلولیت تبدیل شود.
بانک و ادارهای که ورود به آن یک مسئله است
مشکلات مناسبسازی به فضای بیرونی شهر ختم نمیشود. در برخی ادارات، بانکها و ساختمانهای عمومی همچنان پله در ورودی، رمپهای تند و غیراستاندارد، نبود آسانسور مناسب و سرویس بهداشتی قابل استفاده، دسترسی افراد دارای معلولیت را محدود کرده است.
دستگاههای خودپرداز نیز در مواردی در ارتفاعی نصب شدهاند که استفاده از آنها برای فردی که روی ویلچر قرار دارد، آسان نیست.
این مسئله در مراکز درمانی اهمیت دوچندانی دارد. فرد دارای معلولیت هنگام مراجعه برای دریافت خدمات درمانی نباید برای عبور از ورودی، استفاده از آسانسور، دسترسی به بخشهای مختلف یا استفاده از سرویس بهداشتی با مانع مواجه شود؛ با این حال، نبود استانداردهای کامل دسترسپذیری در برخی مراکز همچنان یک مشکل جدی است.
مناسبسازی روی کاغذ یا در کف خیابان؟
مسئولان حوزه بهزیستی تأکید دارند که مناسبسازی باید یکی از شاخصهای ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی باشد. ورودی ساختمان، پیادهرو، رمپ، پارکینگ، آسانسور و سرویس بهداشتی از جمله مؤلفههایی هستند که باید در ساختمانهای اداری مورد توجه قرار گیرند و در بانکها نیز خودپردازها و پیشخوانها باید برای استفاده افراد دارای معلولیت مناسب باشند.
با وجود این الزامات، برخی دستگاهها هنوز نتوانستهاند استانداردهای لازم را رعایت کنند و همین مسئله نشان میدهد فاصله میان قانون و اجرای آن همچنان پابرجاست.
از سوی دیگر، مدیریت شهری نیز اجرای پروژههای مناسبسازی در پیادهروها، بوستانها، معابر و ناوگان حملونقل عمومی را در برنامه دارد و بر ضرورت مناسبسازی تدریجی تمام نقاط شهر تأکید میکند؛ اما کمبود اعتبار، مشکلات فنی و نیاز به همکاری دستگاههای مختلف از جمله موانعی است که روند اجرای این طرحها را کند میکند.
مناسبسازی؛ حق شهروندی، نه امتیاز
مناسبسازی نباید اقدامی نمایشی یا پروژهای برای کسب امتیاز باشد. ساخت رمپی که امکان استفاده از آن وجود ندارد، ایجاد مسیر ویژهای که توسط خودروها مسدود میشود یا نصب تجهیزاتی که استاندارد لازم را ندارند، در عمل مشکلی از زندگی افراد دارای معلولیت حل نمیکند.
آنچه افراد دارای معلولیت مطالبه میکنند، امکان حضور مستقل در جامعه است؛ اینکه بتوانند از خانه خارج شوند، در پیادهرو تردد کنند، سوار اتوبوس یا مترو شوند، به اداره و بانک مراجعه کنند و برای دریافت خدمات درمانی نیازمند کمک دیگران نباشند.
در این میان، فرهنگ عمومی نیز به اندازه زیرساخت اهمیت دارد. پارک خودرو در محل ویژه معلولان، توقف در مسیر پیادهرو و اشغال ایستگاههای اتوبوس، حتی بهترین طرحهای مناسبسازی را بیاثر میکند.
اگر قرار است شهر برای همه شهروندان باشد، مناسبسازی باید از مرحله شعار و پروژههای مقطعی عبور کند و به یک الزام دائمی در طراحی، ساخت و نگهداری فضاهای شهری تبدیل شود؛ چراکه شهری که فرد دارای معلولیت در آن برای طی کردن یک مسیر کوتاه نیز به کمک دیگران نیاز دارد، هنوز نتوانسته است مفهوم «شهر برای همه» را محقق کند.