پایگاه خبری مکتوبنامه:
پاسخ کوتاه منفی است. چک کاغذی از اول مهر بهطور کامل حذف نمیشود، اما محدودیت صدور آن مرحلهبهمرحله افزایش خواهد یافت.
بانک مرکزی «نقشه راه توسعه چک الکترونیکی» را به شبکه بانکی ابلاغ کرده و بر اساس آن، بانکها از ابتدای مهر باید سهم صدور دستهچکهای الکترونیکی را افزایش دهند. هدف نهایی این برنامه حرکت به سمت حذف چک کاغذی و فراگیر شدن چک الکترونیکی است.
از اول مهر برای دستهچک چه اتفاقی میافتد؟
مهمترین تغییر از ابتدای مهر تا پایان آذر ۱۴۰۵ رخ میدهد. در این دوره بانکها باید سهم دستهچکهای الکترونیکی را به حداقل ۲۵ درصد مجموع دستهچکهای صادرشده برسانند.
همزمان محدودیتهایی نیز برای تعداد برگهای دستهچک کاغذی اعمال خواهد شد.
| دوره | سهم هدف چک الکترونیکی | حداکثر دستهچک کاغذی اشخاص حقیقی |
|---|---|---|
| مهر تا پایان آذر ۱۴۰۵ | ۲۵ درصد | ۱۰۰ برگ |
| دی تا پایان اسفند ۱۴۰۵ | ۴۰ درصد | ۵۰ برگ |
| فروردین تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶ | ۶۰ درصد | ۲۵ برگ |
| خرداد تا پایان تیر ۱۴۰۶ | ۸۰ درصد | ۱۰ برگ |
بنابراین هرچه به سال ۱۴۰۶ نزدیک میشویم، دریافت تعداد بالای برگه چک کاغذی سختتر خواهد شد و بانکها باید بخش بزرگتری از تقاضای مشتریان را به سمت چک الکترونیکی هدایت کنند.
تکلیف دستهچک شرکتها چه میشود؟
برای اشخاص حقوقی نیز محدودیت در نظر گرفته شده است، هرچند سقف تعداد برگهها بالاتر از مشتریان حقیقی خواهد بود.
از ابتدای مهر ۱۴۰۵ تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶، بانکها میتوانند برای مشتریان حقوقی دستهچک کاغذی حداکثر تا ۱۰۰ برگ صادر کنند.
از ابتدای خرداد تا پایان تیر ۱۴۰۶ نیز این سقف به ۵۰ برگ کاهش پیدا میکند.
یعنی چکهایی که الان در دست مردم است باطل میشود؟
خیر.
شروع برنامه توسعه چک الکترونیکی به معنی بیاعتبار شدن چکهای کاغذی موجود نیست. موضوع اصلی ابلاغیه جدید، محدود کردن تدریجی صدور دستهچک کاغذی جدید و افزایش سهم دستهچکهای الکترونیکی در شبکه بانکی است.
بنابراین اگر فردی در حال حاضر دستهچک صیادی کاغذی دارد، صرف آغاز مهرماه باعث بیاعتبار شدن برگههای موجود او نخواهد شد.
آیا از مهر دیگر بانکها دستهچک کاغذی نمیدهند؟
نه. این برداشت از خبر صحیح نیست.
در فاز نخست که از اول مهر آغاز میشود، بانکها همچنان امکان صدور دستهچک کاغذی دارند. با این حال، سیاست بانک مرکزی این است که در چند مرحله سهم چک الکترونیکی افزایش و تعداد برگههای دستهچک کاغذی کاهش پیدا کند.
به بیان ساده، مهر ۱۴۰۵ آغاز پایان تدریجی چک کاغذی است، نه روز حذف کامل آن.
چک الکترونیکی چیست؟
چک الکترونیکی در عمل نسخه دیجیتال چک است که به جای برگه فیزیکی، فرآیندهای صدور، انتقال و وصول آن در بستر الکترونیکی انجام میشود.
طبق آمار بانک مرکزی، استفاده از این ابزار در ماههای گذشته نیز بهسرعت رشد کرده است؛ از آبان ۱۴۰۱ تا پایان تیر ۱۴۰۵ بیش از ۸.۴ میلیون فقره چک الکترونیکی و بیش از ۳.۵ میلیون دستهچک الکترونیکی صادر شده است.
شرط ۸۰ درصدی دریافت دستهچک چه شد؟
یکی دیگر از تغییرات مهم امسال به «قاعده ۸۰ درصد» مربوط میشود.
برای دریافت دستهچک جدید، تعیین تکلیف حداقل ۸۰ درصد برگههای دستهچک قبلی اهمیت دارد. بانک مرکزی از تیرماه ۱۴۰۵ این کنترل را برای چک کاغذی و الکترونیکی از یکدیگر تفکیک کرده است.
یعنی وضعیت چکهای کاغذی و الکترونیکی بهطور مستقل بررسی میشود؛ تغییری که با هدف تسهیل دریافت دستهچک الکترونیکی انجام شده است.
چرا چک کاغذی در حال حذف شدن است؟
حرکت به سمت چک الکترونیکی بخشی از تکالیف قانون برنامه هفتم است. هدف از این تغییر، الکترونیکی شدن فرآیندهای صدور، انتقال و تسویه چک و کاهش وابستگی به برگه فیزیکی است.
بانک مرکزی همچنین کاهش هزینههای شبکه بانکی، افزایش شفافیت و کاهش امکان جعل و برخی کلاهبرداریهای مرتبط با چک فیزیکی را از مزایای این روند عنوان کرده است.
دارندگان دستهچک از اول مهر چه کار کنند؟
برای بیشتر دارندگان عادی دستهچک، از روز اول مهر اقدام فوری خاصی لازم نیست. دستهچکهای کاغذی فعلی ناگهان باطل نمیشوند و استفاده از چک کاغذی نیز یکشبه متوقف نخواهد شد.
با این حال، کسانی که مرتب از چک استفاده میکنند باید آماده تغییر تدریجی نظام بانکی باشند؛ زیرا در ماههای آینده بانکها موظف خواهند بود سهم بیشتری از دستهچکهای خود را به صورت الکترونیکی صادر کنند.
برنامه فعلی نشان میدهد که تا تابستان ۱۴۰۶ سهم هدف چک الکترونیکی در صدور دستهچکها به ۸۰ درصد خواهد رسید و سقف دستهچک کاغذی برای اشخاص حقیقی نیز به تنها ۱۰ برگ کاهش پیدا میکند.
جمعبندی
پس پاسخ به سؤال «آیا چک کاغذی از مهر جمع میشود؟» این است: خیر، اما شمارش معکوس برای کنار رفتن تدریجی آن آغاز شده است.
از اول مهر بانکها باید حداقل ۲۵ درصد از دستهچکهای خود را به شکل الکترونیکی صادر کنند و این سهم طی چند مرحله افزایش خواهد یافت. همزمان سقف صدور برگههای چک کاغذی نیز کاهش پیدا میکند.
در نتیجه، مهر ۱۴۰۵ را میتوان آغاز دوره گذار جدی از دستهچک کاغذی به چک الکترونیکی در شبکه بانکی ایران دانست.