پایگاه خبری مکتوب‌نامه: به نقل از خبرگزاری مهر، صف وام ازدواج برای بسیاری از زوج‌های جوان فقط یک انتظار بانکی نیست؛ گاهی به یک تصمیم مالی سخت تبدیل می‌شود. زوجی که برای شروع زندگی مشترک به چندصد میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه چشم دوخته، ممکن است پس از ثبت‌نام و قرار گرفتن در مسیر دریافت وام، با پیشنهادهایی برای «فروش امتیاز وام» مواجه شود؛ پیشنهادی که در ظاهر راهی برای رسیدن سریع به پول نقد است اما پشت آن، مجموعه‌ای از ابهام‌های بانکی و حقوقی قرار دارد.
جست‌وجوی عبارت‌هایی مانند «خریدار وام ازدواج» یا «فروش وام ازدواج» در فضای مجازی، همچنان مخاطب را با پیشنهادهایی مواجه می‌کند که برای خرید امتیاز تسهیلات تبلیغ می‌کنند. گزارش‌های رسانه‌ای داخلی نیز طی سال‌های گذشته از شکل‌گیری چنین بازاری و حتی تعیین قیمت برای امتیاز وام ازدواج خبر داده‌اند.
اما سؤال اصلی اینجاست: وقتی وام ازدواج برای شخص واجد شرایط تعریف شده، آیا فرد دیگری می‌تواند با پرداخت پول، امتیاز آن را از متقاضی خریداری کند؟
وام ازدواج به نام چه کسی پرداخت می‌شود؟
آنطور که پایگاه خبری نفس پرس نوشته است؛ دستورالعمل اجرایی تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج در سال ۱۴۰۵، متقاضی را فرد ایرانی واجد شرایطی تعریف کرده که درخواست خود را در سامانه ثبت می‌کند و پس از طی مراحل تعیین‌شده، تسهیلات به او پرداخت می‌شود.
در همین دستورالعمل، برای هر یک از زوجین تسهیلات ۳۰۰ میلیون تومانی پیش‌بینی شده و برای زوج‌های مشمول شرط سنی نیز این رقم به ۳۵۰ میلیون تومان می‌رسد. همچنین برای برخی مشمولان قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، سقف تسهیلات متفاوت است.
ساختار این تسهیلات از ابتدا بر مبنای متقاضی مشخص، بانک عامل مشخص، اعتبارسنجی و ضمانت طراحی شده است؛ یعنی وام یک مبلغ عمومی قابل خرید و فروش نیست که هر فردی بتواند آن را از فرد دیگری تحویل بگیرد.
وقتی «امتیاز وام» تبدیل به کالا می‌شود
در بازار غیررسمی، آنچه خرید و فروش می‌شود معمولاً با عنوان «امتیاز وام» معرفی می‌شود؛ فردی که واجد شرایط دریافت تسهیلات است، در ازای دریافت مبلغی کمتر از رقم وام، حاضر می‌شود امکان دریافت تسهیلات را در اختیار فرد دیگری قرار دهد.
گزارش‌های رسانه‌ای درباره این بازار نشان داده‌اند که این معاملات گاه از طریق آگهی‌های اینترنتی و پلتفرم‌های عمومی انجام می‌شوند. در برخی گزارش‌های قدیمی‌تر حتی برای وام‌های ازدواج، مبالغ مشخصی به عنوان «حق امتیاز» پیشنهاد شده است.
ظاهر ماجرا ساده است: یک نفر به پول فوری نیاز دارد و دیگری به تسهیلاتی که امکان دریافت مستقیم آن را ندارد. اما مسئله اصلی اینجاست که بانک، طرف معامله میان این دو نفر نیست.
فروشنده پول می‌گیرد اما بدهی همچنان به نام اوست
یکی از مهم‌ترین ریسک‌های چنین معامله‌ای، مسئله بازپرداخت است. مسئولان درباره خرید و فروش وام ازدواج نیز هشدار داده‌اند که پیامدهای پرداخت نشدن اقساط می‌تواند متوجه فردی باشد که تسهیلات به نام او دریافت شده است.
یعنی حتی اگر میان دو نفر توافقی خصوصی صورت گرفته باشد، این توافق لزوماً رابطه قراردادی آنها را با بانک تغییر نمی‌دهد. بانک تسهیلات را بر اساس پرونده همان متقاضی پرداخت کرده و تعهدات بازپرداخت نیز در چارچوب رابطه بانکی او شکل گرفته است.
اینجاست که معامله‌ای که در ابتدا شبیه یک توافق ساده برای دسترسی سریع به پول به نظر می‌رسد، می‌تواند برای هر دو طرف دردسرساز شود.
پلیس فتا: آگهی‌های ارائه وام در فضای مجازی مجوز ندارند
هشدار تازه پلیس فتا، ابعاد دیگری از این بازار را نشان می‌دهد. سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتا، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ درباره آگهی‌های ارائه تسهیلات مالی در فضای مجازی هشدار داد و اعلام کرد هیچ‌یک از آگهی‌های ارائه وام در فضای مجازی و پلتفرم‌های آگهی‌محور دارای مجوز نیستند.
به گفته رئیس پلیس فتا، مجوزهای مربوط به اعطای وام و تسهیلات مالی باید از سوی بانک مرکزی و در چارچوب مراکز مجاز ارائه شود و پلتفرم‌های عمومی نباید محل انتشار این‌گونه آگهی‌ها باشند. او همچنین از تذکر به پلتفرم‌هایی که چنین آگهی‌هایی را منتشر می‌کنند خبر داد.
این هشدار فقط متوجه آگهی‌های «فروش وام» نیست؛ بلکه یک پیام روشن برای متقاضیان دارد: هر پیشنهادی که در فضای مجازی با عنوان وام فوری، خرید وام یا انتقال تسهیلات مطرح می‌شود، الزاماً یک خدمت بانکی مجاز نیست.
معامله‌ای که ممکن است از بانک جدا بماند
در منابع حقوقی داخلی نیز درباره انتقال امتیاز وام ازدواج تأکید شده که این تسهیلات ماهیت حمایتی و شخصی دارد و انتقال آن به شخص دیگر، بدون مجوز بانک و در چارچوب مقررات بانکی، قابل اتکا نیست.
به بیان ساده‌تر، قرارداد خصوصی دو نفر نمی‌تواند به‌تنهایی بانک را ملزم کند که دریافت‌کننده واقعی تسهیلات را تغییر دهد.
حتی اگر فروشنده و خریدار میان خودشان رسید، قولنامه یا توافق دیگری تنظیم کنند، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: بانک باید بداند تسهیلات به چه کسی و برای چه منظوری پرداخت شده و چه کسی مسئول تعهدات ناشی از آن است.
خطر فقط به غیرقابل انتقال بودن امتیاز محدود نمی‌شود. وقتی معامله در فضای غیررسمی انجام شود، احتمال سوءاستفاده از مدارک هویتی، دریافت وجه پیش از انجام معامله، ارائه اطلاعات نادرست یا استفاده از اسناد جعلی نیز وجود دارد.
منابع حقوقی درباره این معاملات هشدار داده‌اند که اگر در جریان چنین فرایندی از اسناد یا اظهارات خلاف واقع استفاده شود، بسته به رفتار انجام‌شده، امکان شکل‌گیری عناوین کیفری مانند کلاهبرداری یا جعل وجود دارد.
در چنین شرایطی، فردی که تصور می‌کند با پرداخت مبلغی، راه کوتاه‌تری برای دسترسی به وام پیدا کرده است، ممکن است نه‌تنها به تسهیلات نرسد، بلکه اصل پول پرداخت‌شده را نیز از دست بدهد.
چرا بازار خرید و فروش شکل می‌گیرد؟
وجود چنین بازاری را نمی‌توان جدا از نیاز مالی زوج‌های جوان و مشکلات دسترسی به منابع مالی دید. از یک سو، متقاضیانی وجود دارند که به دلیل نیاز فوری به پول یا ناتوانی در تأمین هزینه‌های آغاز زندگی، حاضرند امتیاز خود را با مبلغی کمتر از ارزش اسمی تسهیلات واگذار کنند.
از سوی دیگر، افرادی نیز ممکن است به دنبال راهی برای دسترسی سریع‌تر به منابع مالی باشند و تصور کنند خرید امتیاز وام می‌تواند مسیر دریافت تسهیلات را کوتاه کند.
در این میان، صف انتظار، محدودیت منابع، مسائل مربوط به ضمانت و فرآیند بانکی می‌تواند زمینه جذاب شدن پیشنهادهای غیررسمی را بیشتر کند؛ اما جذابیت اقتصادی یک معامله، به معنای تأیید بانکی یا حقوقی آن نیست.
آنچه زوج‌های جوان باید قبل از هر معامله بدانند
مسیر رسمی وام ازدواج از سامانه مربوط و بانک عامل می‌گذرد. متقاضی پس از ثبت‌نام، انتخاب بانک، تعیین شعبه، تشکیل پرونده، اعتبارسنجی و ارائه مدارک و ضمانت، در صورت احراز شرایط تسهیلات را دریافت می‌کند.
در مقابل، معامله‌ای که خارج از این فرایند و میان دو فرد انجام شود، موضوع متفاوتی است و نباید با انتقال رسمی تسهیلات از سوی بانک اشتباه گرفته شود.
پیشنهادهای «خرید وام ازدواج» در فضای مجازی نیز نباید صرفاً به دلیل انتشار در یک سایت یا پلتفرم، معتبر تلقی شوند. هشدار اخیر پلیس فتا درباره نبود مجوز برای آگهی‌های ارائه وام در پلتفرم‌های عمومی، دقیقاً بر همین نقطه دست می‌گذارد.
وامی که قرار بود کمک‌خرج زندگی باشد
وام ازدواج قرار است بخشی از هزینه‌های آغاز زندگی مشترک را پوشش دهد؛ اما وقتی امتیاز آن وارد بازار غیررسمی می‌شود، کارکرد حمایتی تسهیلات با یک معامله پرریسک گره می‌خورد.
در یک سوی این بازار، زوجی قرار دارد که شاید برای تأمین هزینه‌های فوری زندگی به پول نقد نیاز دارد و در سوی دیگر، فردی که تصور می‌کند می‌تواند با پرداخت مبلغی، راهی کوتاه برای رسیدن به وام پیدا کند. میان این دو اما بانکی قرار دارد که تسهیلات را بر اساس مقررات و به نام متقاضی واجد شرایط پرداخت می‌کند.
همین فاصله میان توافق خصوصی افراد و رابطه رسمی آنها با بانک، مهم‌ترین بخش ماجرای خرید و فروش وام ازدواج است؛ فاصله‌ای که نادیده گرفتن آن می‌تواند هزینه‌ای بسیار بیشتر از مبلغ معامله برای طرفین ایجاد کند.