پایگاه خبری مکتوبنامه: به همین دلیل، اداره کل نامنویسی سازمان تأمین اجتماعی وظیفه ثبت و کنترل سوابق را بر عهده دارد و در همین رابطه، «سیستم متمرکز رسیدگی به ادعای اشتغال» طراحی و راهاندازی کرده است. باید گفت که سیستم متمرکز رسیدگی به ادعای اشتغال، کمکی جدی برای رسیدن بیمهشدگان به حقوق قانونیشان خواهد کرد.
سیستم متمرکز رسیدگی به ادعای اشتغال، فرایند بررسی درخواستهای بیمهشدگانی را که مدعی اشتغال در کارگاههای مشمول قانون تأمین اجتماعی هستند، اما حق بیمه دوران ادعایی آنان پرداخت نشده است، ساماندهی و تسریع میکند. مطابق دستور اداری رسمی سازمان، بیمهشدگان میتوانند درخواست خود را همراه با مدارک و مستنداتی مانند قرارداد کار، فیش حقوقی و مدارک مالی و دستمزدی که اثباتکننده رابطه اشتغال و دریافت دستمزد است، مستقیماً به کمیتههای ادعای اشتغال مستقر در شعب بیمهای ارائه کنند و نیازی به مراجعه اولیه به ادارات کار ندارند.
مزیت اصلی این سیستم برای بیمهشدگان، کوتاهشدن مسیر رسیدگی و کاهش هزینههای زمانی و مالی است. پیش از این، فردی که مدعی سابقه اشتغال بود، ناچار به طی مراحل پیچیده اداری و در بسیاری موارد مراجعه به مراجع حل اختلاف و دیوان عدالت اداری بود. اکنون با تمرکز رسیدگی در کمیتههای تخصصی سازمان، فرایند احراز اشتغال و احتساب سابقه از مسیر اداری کوتاهتر و تخصصیتری عبور میکند.
نکته مهم دیگر اینکه، مطابق آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، طرح ادعای اشتغال در کمیتههای سازمان، پیشنیاز طرح شکایت در دیوان عدالت اداری است . این یعنی سیستم متمرکز، یک «فیلتر تخصصی» ایجاد کرده که هم از ورود پروندههای نادرست به دستگاه قضایی جلوگیری میکند و هم به بیمهشدگان واقعی امکان میدهد بدون پیچیدگیهای حقوقی، حق خود را احراز کنند.
بررسی بیش از ۱۰۴ هزار ادعای اشتغال در یک سال گذشته (۱۴۰۴)، از دو منظر برای بیمهشدگان اهمیت حیاتی دارد؛ نخست، احیای حقوق بیمهشدگانی که سابقهشان ثبت نشده بود. بسیاری از کارگران در سالهای گذشته بدون آنکه حق بیمهشان توسط کارفرما پرداخت شود، در کارگاهها مشغول کار بودهاند. این افراد بدون احتساب آن سوابق، نه شرایط بازنشستگی را احراز میکنند و نه میتوانند از تعهدات سازمان بهرهمند شوند. رسیدگی به این حجم از ادعاها یعنی صدها هزار روز سابقه بیمهای به پرونده افراد اضافه شده و آنان را به شرایط قانونی برخورداری از مستمری نزدیکتر کرده است.
دوم، بازتعریف رابطه کارگر و کارفرما. وقتی سازمان نشان میدهد،با جدیت ادعاهای اشتغال را بررسی میکند، کارفرمایان نیز آگاه میشوند که فرار از پرداخت حق بیمه در بلندمدت بدون پاسخ نخواهد ماند. این تأثیر بازدارنده، در نهایت به نفع کارگرانی است که ممکن است در آینده قربانی عدم ثبت سابقه شوند.
اداره کل نامنویسی و حسابهای انفرادی در سال ۱۴۰۴ بخش قابل توجهی از ظرفیت خود را صرف اصلاح فرایند ثبت و کنترل سوابق کرد. سیستم متمرکز رسیدگی به ادعای اشتغال برای تسریع و تسهیل رسیدگی به ادعاهای اشتغال بیمهشدگان راهاندازی شد. این سیستم امکان تعامل الکترونیکی با پایگاههای اطلاعاتی درون و برونسازمانی، استفاده از امضای الکترونیک، حذف کاغذ از گردش کار، محاسبه و ایجاد و ارسال بدهی به سیستم مطالبات بدون دخالت نیروی انسانی و ایجاد سابقه بلافاصله پس از وصول بدهی را فراهم کرده است.
در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۰۳ هزار و ۸۴ ادعای اشتغال و رأی احتساب سوابق ماده ۱۴۸ قانون کار مورد بررسی قرار گرفت. برنامه سال ،۱۴۰۵ بهبود و ارتقای سیستم متمرکز ادعای اشتغال با هدف تحقق دولت الکترونیک است. بررسی صحت سوابق بیمهشدگان نیز ادامه داشت.
سیستم رسیدگی به ادعای اشتغال، واکنشی است؛ فرد ادعا میکند، سازمان بررسی میکند. اما آنچه سازمان تأمین اجتماعی به آن نیاز دارد، یک نظام پیشگیرانه برای تضمین صحت سوابق پیش از بروز مشکل است.
واقعیت این است که مندرجات لیستهای حق بیمه شامل عنوان شغلی، روزهای کارکرد و دستمزد، مبنای برقراری تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت سازمان قرار میگیرد. اگر این دادهها از ابتدا نادرست ثبت شوند، بیمهشده در زمان مراجعه برای دریافت خدمات، با سابقهای مواجه میشود که با واقعیت اشتغال او همخوانی ندارد. در آن نقطه، فرایندهای پیچیده اداری و حتی قضایی آغاز میشود که هم هزینهبر است و هم زمانبر.
سیستم رسیدگی به صحت سوابق، بهجای انتظار برای بروز اختلاف، بهصورت مستمر و خودکار صحت دادههای ثبتشده را با منابع مختلف مقایسه میکند. اینجاست که پیامکهای اطلاعاتی و سامانههای خوداظهاری کارفرمایان نقش کلیدی پیدا میکنند.
سوابق پرداخت حق بیمه، یکی از اصلیترین مؤلفههای برخورداری از تعهدات سازمان تأمین اجتماعی است و به همین دلیل، شناسایی سوابق غیرواقعی و جلوگیری از برخورداری منغیرحق از تعهدات، در کمیتههای احتساب سابقه دنبال شد. اجرای آزمایشی سیستم رسیدگی به صحت سوابق بیمهشدگان و صیانت از منابع سازمان در سال ۱۴۰۵ در دستور کار است.
تعامل با دیوان عدالت اداری نیز برای شفافسازی فرایندها، کاهش شکایات و دعاوی، رفع چالشهای ناشی از آراء و اصلاح ضوابط دنبال شد. نشستهای آموزشی و تخصصی با حضور قضات عالیرتبه برگزار شد و ضوابط رسیدگی به درخواستهای اصلاح عنوان شغلی در قالب بخشنامه در ۲۷ آذر ۱۴۰۳ بازنگری شد. دادنامه در ۲۴ آبان ۱۴۰۴ نیز بخشنامه مذکور را تأیید کرد.
در سال ۱۴۰۵ استمرار این تعامل و اجرای دادنامه مورخ ۲۲ اردیبهشت ،۱۴۰۵ مبنی بر صلاحیت سازمان و عدم صلاحیت مراجع حل اختلاف قانون کار در رسیدگی به درخواست بیمهشدگان برای اصلاح شغل در لیستهای حق بیمه، دنبال میشود. هدف، کاهش دعاوی و شفافتر شدن حدود مسئولیتهاست.
تعامل با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه روابط کار نیز با هدف صیانت از منابع سازمان و اندوخته بیمهشدگان ادامه داشت. حضور نمایندگان سازمان در جلسات رسیدگی به دعاوی ماده ۱۴۸ قانون کار و مشارکت در فرایند رسیدگی از اقدامات این بخش بود. پیشنهاد اصلاح آییننامه انتخاب اعضای مراجع حل اختلاف کار نیز در شورای عالی کار تصویب شد و در سال ۱۴۰۵ به تدوین و ابلاغ آییننامه اصلاحی انجامید.
در ادامه، تنظیم تفاهمنامه مشترک با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای عضویت کارکنان سازمان در مراجع حل اختلاف کار به عنوان رئیس هیأتهای تشخیص و حل اختلاف و تدوین شیوهنامه عضویت کارکنان سازمان در این مراجع دنبال خواهد شد.
اصلاح عنوان شغلی در حق بیمه؛ چه نفعی برای بیمهشدگان دارد؟
عنوان شغلی ثبتشده در لیست بیمه، صرفاً یک برچسب نیست. این عنوان تعیینکننده ماهیت شغلی و سطح ریسک است و مستقیماً بر دو موضوع تعهدات کوتاهمدت و تعهدات بلندمدت اثر میگذارد.
در بخش تعهدات کوتاهمدت؛ برخی بیماریها و حوادث شغلی، تنها در صورت تطابق عنوان شغلی ثبتشده با شغل واقعی، مشمول پوشش کامل سازمان قرار میگیرند. اگر عنوان شغلی نادرست ثبت شده باشد، ممکن است بیمهشده در زمان بروز حادثه یا بیماری با مشکل مواجه شود.
همچنین در بخش تعهدات بلندمدت؛ عنوان شغلی صحیح، در محاسبات مربوط به مشاغل سخت و زیانآور و کاهش سن بازنشستگی نقش تعیینکننده دارد. کسی که سالها در یک شغل سخت و زیانآور کار کرده اما عنوان شغلیاش بهصورت نادرست ثبت شده، ممکن است از حق قانونی خود برای بازنشستگی زودتر محروم بماند.
بنابراین اصلاح عنوان شغلی در حق بیمه، بازگرداندن حق قانونی بیمهشده به او است حقی که ممکن است سالها نادیده گرفته شده باشد.
یکی از قابل لمسترین اقدامات حوزه نامنویسی، ارسال پیامکهای ماهانه حاوی سابقه، دستمزد و عنوان شغلی برای بیمهشدگان اجباری بود. این اقدام در راستای ماده ۳۹ قانون تأمین اجتماعی و آییننامه طرز تنظیم صورت مزد و حقوق انجام شده و هدف آن شفافسازی، احقاق حقوق بیمهشدگان و کاهش دعاوی در مراجع تشخیص و حل اختلاف کار، دیوان عدالت اداری و مراجع قضایی است.
پس از ارسال لیست حق بیمه توسط کارفرما و ثبت اطلاعات در سیستمهای بیمهای، به طور متوسط ماهانه حدود ۱۰.۶ میلیون پیامک برای بیمهشدگان ارسال میشود. در بازه مورد اشاره، ۱۲۸ میلیون و ۹۳۳ هزار و ۷۵۹ پیامک ارسال شد که از این تعداد، ۱۱۰ میلیون و ۳۲۱ هزار و ۹ پیامک با موفقیت دریافت شدهاند؛ یعنی نرخ موفقیت دریافت پیامک ۸۶ درصد بوده است.
نقش پیامک عنوان شغلی، ابزار پیشگیری از فرار بیمهای
ارسال پیامک حاوی اطلاعات عنوان شغلی، روزهای کارکرد و دستمزد به بیمهشدگان، یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری از فرار بیمهای و تضمین حقوق قانونی آنان است. دلایل این امر نیز به موضوعاتی خاصی مرتبط است.
وقتی بیمهشده هر ماه پیامکی دریافت میکند که در آن دستمزد و روزهای کارکرد ثبتشده درج شده، بلافاصله متوجه میشود که آیا این اطلاعات با واقعیت اشتغال او همخوانی دارد یا خیر. در صورت عدم تطابق، میتواند در مهلت ۶ ماهه قانونی اعتراض خود را ثبت کند.
همچنین در راستای پیشگیری از فرار بیمهای این پیامکها برای همه بیمهشدگان ارسال میشود. یکی از رایجترین شکلهای فرار بیمهای، توافق کارگر و کارفرما بر ثبت دستمزد کمتر از واقعیت در سالهای اولیه خدمت است. وقتی کارگر بداند که اطلاعات لیست بیمه به او اعلام میشود و میتواند آن را رصد کند، انگیزهای برای مشارکت در این توافق نخواهد داشت . به تعبیر مدیرعامل سازمان، «خود کارگر تبدیل به بازرس سازمان تأمین اجتماعی میشود».
تضمین حق در زمان بازنشستگی از دیگر دلایل ارسال پیام کوتاه به بیمهشدگان تأمین اجتماعی است. دستمزدی که در لیست بیمه ثبت میشود، مبنای محاسبه مستمری بازنشستگی است. اگر دستمزد واقعی در سالهای خدمت ثبت نشود، مستمری فرد در دوران بازنشستگی بهطور نامتناسبی پایین خواهد بود. پیامکها این امکان را فراهم میکنند که بیمهشده از همان ابتدا از صحت دستمزد ثبتشده مطلع شود.
برنامه سال ۱۴۰۵ رسیدگی به اعتراض بیمهشدگان درباره پیامک سابقه و ارائه کارنامه شش ماهه عملکرد بیمهشدگان است. هدف این مسیر، جلوگیری از فرار بیمهای کارفرمایان و کاهش دعاوی بیمهشدگان و چشمانداز آن، احقاق حقوق بیمهشدگان است. مدیریت و پایش پایگاه متمرکز سوابق، از حساسترین وظایف بیمهای سازمان است. سوابق پرداخت حق بیمه بیمهشدگان که از سال ۱۳۲۸ توسط کارفرمایان ارائه شده، در طول سالها در سیستمهای مکانیزه ثبت و ذخیره شده و اکنون حجم بزرگی از اطلاعات را تشکیل میدهد.
بررسی و تأیید سوابق پیش از ارائه تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت، به دلیل نقش تعیینکننده آن در احراز شرایط بیمهشدگان، اهمیت ویژهای دارد. در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۳۷ هزار و ۶۴۶ مورد اعلام سابقه به سایر واحدها و ۸۹۱ هزار و ۳۳۸ مورد بررسی و تأیید سابقه در سایر شعب انجام شد.
همچنین رسیدگی به اعتراضات سابقه به صورت غیرحضوری در گزارش عملکرد با رقم ۴۶ هزار و ۱۶۳ مورد ثبت شده است. در سال ۱۴۰۵ ارتقا و هوشمندسازی سامانه بررسی و تأیید سابقه برای تسریع ارائه تعهدات بلندمدت و کوتاهمدت دنبال میشود؛ مسیری که در نهایت قرار است به احقاق حقوق بیمهشدگان، رضایتمندی ارباب رجوع و تحقق دولت الکترونیک کمک کند.
اقدامات سازمان تأمین اجتماعی در زمینه ارسال پیامک
سازمان تأمین اجتماعی در سالهای اخیر گامهای مهمی در این زمینه برداشته است، راهاندازی سامانه خدمات غیرحضوری و اپلیکیشن «تأمین من»، تأکید بر مهلت ۶ ماهه و توسعه خدمات هوشمند برخی از این گامهای اساسی محسوب میشود.
بیمهشدگان میتوانند با مراجعه به سامانه es.tamin.ir یا اپلیکیشن «تأمین من»، لیست حق بیمه ارسالی از سوی کارفرما را بهصورت کامل مشاهده کنند. این اطلاعات شامل دستمزد، روزهای کارکرد و عنوان شغلی است و بیمهشده میتواند صحت آن را بررسی کند.
همچنین سازمان تأمین اجتماعی بهصراحت اعلام کرده که بیمهشده در صورت مشاهده مغایرت میان اطلاعات لیست حق بیمه و واقعیت اشتغال، ظرف ۶ ماه از تاریخ ارسال لیست فرصت دارد مراتب را اعلام کند تا با ارائه مدارک و مستندات، تصمیمگیری لازم انجام شود . این مهلت قانونی، اهمیت نظارت مستمر بیمهشده بر اطلاعات سوابق خود را دوچندان میکند.
از طرفی دیگر سازمان تأمین اجتماعی در چارچوب طرحهای تحول دیجیتال، بهدنبال حرکت از خدمات دیجیتال به خدمات هوشمند است . این یعنی در آینده، بهجای انتظار برای مراجعه بیمهشده، سازمان خودش مغایرتها را شناسایی و اطلاعرسانی میکند.
سیستم متمرکز رسیدگی به ادعای اشتغال، گامی مهم در جهت تسریع احقاق حقوق بیمهشدگانی است که سابقهشان به هر دلیل ثبت نشده است. بررسی بیش از ۱۰۴ هزار ادعا در سال ۱۴۰۴ نشاندهنده عزم سازمان برای جبران عقبماندگیهای گذشته است. با این حال، راهاندازی سیستم رسیدگی به صحت سوابق بهعنوان یک اقدام پیشگیرانه، مکمل ضروری این سیستم واکنشی است.
پیامکهای اطلاعاتی عنوان شغلی، روزهای کارکرد و دستمزد، ابزاری کارآمد برای تبدیل بیمهشده از یک قربانی بالقوه فرار بیمهای به یک فرد ناظر فعال بر سوابق خود هستند. اگر سازمان تأمین اجتماعی بتواند این ابزارها را در قالب یک نظام یکپارچه و هوشمند به کار گیرد، میتوان امیدوار بود که فرار بیمهای بهطور محسوسی کاهش یابد و بیمهشدگان در زمان نیاز، با سوابقی شفاف و منصفانه به حقوق قانونی خود دست یابند.