پایگاه خبری مکتوبنامه: بازار برنج ایرانی با وجود تفاوتهای قابلتوجه قیمت بین نرخ خرید از کشاورزان و قیمت فروش در خردهفروشی مواجه است. برخی شالیکاران نسبت به پایین بودن قیمت خرید محصول در مقایسه با هزینههای تولید، انتقاد دارند.
بررسیهای انجام شده نشان میدهد قیمت هر کیلو برنج ایرانی بسته به نوع، محل کشت، کیفیت و شیوه فرآوری بین ۳۱۵ تا ۵۵۵ هزار تومان متغیر است. اختلاف قیمت بین نرخ کشاورز و قیمت بازار نیز از حداقل ۱۰ هزار تومان تا بیش از ۱۰۵ هزار تومان در هر کیلو متغیر است.
جدول قیمت برنج ایرانی بر اساس اعلام کشاورز
- طارم هاشمی معطر: ۴۶۰,۰۰۰ تومان به ازای هر کیلو
- طارم هاشمی خوشپخت: ۴۵۵,۰۰۰ تومان
- طارم محلی خوشپخت: ۴۵۰,۰۰۰ تومان
- طارم کشت دوم: ۴۹۰,۰۰۰ تومان
- طارم دانهبلند فریدونکنار: ۴۸۰,۰۰۰ تومان
- چلویی رستورانی: ۳۵۰,۰۰۰ تومان
- سرلاشه طارم: ۳۶۰,۰۰۰ تومان
- نیمدانه طارم: ۲۸۰,۰۰۰ تومان
- دودی هیزمی سنتی: ۴۸۰,۰۰۰ تومان
فاصله قیمت کشاورز تا بازار
مقایسه قیمتهای اعلامی کشاورز با نرخهای مشاهدهشده در بازار نشان میدهد اختلاف قیمت بین تولیدکننده و خردهفروشی برای انواع مختلف برنج یکسان نیست. کمترین اختلاف حدود ۱۰ هزار تومان و بیشترین اختلاف بیش از ۱۰۵ هزار تومان است.
بیشترین فاصله قیمت برای برنج طارم محلی فریدونکنار به میزان حدود ۲۳٪ بالاتر از نرخ کشاورز گزارش شده است، در حالی که برخی انواع طارم هاشمی و برنج دودی دارای کمترین اختلاف قیمت هستند.
لازم به ذکر است که این اختلاف قیمت را نمیتوان صرفاً به سود واسطهها نسبت داد، زیرا هزینههای بوجاری، سورت، بستهبندی، افت وزنی، انبارداری، حملونقل و حاشیه سود عمدهفروش و خردهفروش نیز در قیمت نهایی محصول مؤثر است. همچنین، تفاوت در سال برداشت، درصد شکستگی، عطر و محل کشت بر قیمت موثر است.
گلایه کشاورزان از افزایش هزینه تولید
یکی از کشاورزان اظهار کرد که هزینههای کود، سم، دستمزد کارگر، برداشت، تبدیل شالی، کیسه و حملونقل به شدت افزایش یافته و قیمتهای فعلی خرید برنج صرفه اقتصادی برای کشاورز ندارد. به همین دلیل برخی کشاورزان فقط به اندازه تأمین هزینههای جاری خود محصول میفروشند.
او همچنین افزود که هزینه تمامشده تولید هر کیلو برنج برای برخی تولیدکنندگان بیش از ۷۰۰ هزار تومان است و فروش محصول با قیمتهای فعلی ممکن است بخشی از هزینه تولید را جبران نکند.
با این حال، این رقم بیش از ۷۰۰ هزار تومان مربوط به هزینه تولید هر کیلو برنج یک تولیدکننده است و نمیتوان آن را به تمام شالیکاران تعمیم داد. بررسی دقیقتر این موضوع به اطلاعاتی مانند هزینههای تولید در مناطق مختلف، عملکرد شالیزار، نوع رقم برنج و هزینههای تبدیل شلتوک به برنج سفید نیاز دارد.
دوگانگی وضعیت کشاورز و مصرفکننده
بازار برنج شاهد دو نگرانی متفاوت است: کشاورزان با پایین بودن قیمت خرید و ناتوانی در پوشش هزینههای تولید مواجهاند و مصرفکنندگان در خرید برنج ایرانی با قیمتهای بالا روبهرو هستند.
بنابراین، افزایش قیمت خردهفروشی لزوماً به افزایش درآمد کشاورزان منجر نشده و بخشی از اختلاف قیمت مربوط به هزینههای فرآوری، حملونقل، نگهداری و توزیع است. نبود اطلاعات شفاف درباره قیمت خرید از کشاورز و هزینههای هر مرحله از زنجیره توزیع، بررسی سهم هر بخش از قیمت نهایی را دشوار کرده است.
تأثیر محدود شدن عرضه بر بازار
کاهش عرضه برنج توسط برخی کشاورزان در کوتاهمدت باعث کاهش حجم موجود در بازار میشود و میتواند انتظار برای افزایش قیمت را تقویت کند. ادامه این روند ممکن است خانوارها را به خرید برنجهای نیمدانه، سرلاشه، ارقام اقتصادیتر یا برنج وارداتی ترغیب کند که این موضوع میتواند بازار برنج ممتاز ایرانی را تحت تأثیر قرار دهد.
شفافیت هزینهها در زنجیره برنج
کارشناسان معتقدند انتشار شفاف اطلاعات درباره هزینه تولید، قیمت خرید از کشاورز و حاشیه سود حلقههای مختلف توزیع میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت بازار برنج ارائه دهد.
تا زمانی که این دادهها به صورت رسمی، مستند و قابل راستیآزمایی منتشر نشود، کشاورزان از پایین بودن قیمت خرید گلایه خواهند داشت و مصرفکنندگان نیز ممکن است تصور کنند افزایش قیمت خردهفروشی به طور مستقیم به افزایش درآمد تولیدکننده منجر شده است.
شفاف شدن مسیر قیمت از زمین کشاورزی تا فروشگاه موجب میشود میزان سهم هزینه تولید و سهم هزینههای فرآوری، حملونقل، نگهداری و توزیع در قیمت نهایی مشخص شود.
جدول خلاصه وضعیت بازار برنج ایران
- محدوده قیمت خردهفروشی: ۳۱۵ تا ۵۵۵ هزار تومان
- قیمت طارم هاشمی معطر: ۴۶۰,۰۰۰ تومان
- قیمت طارم کشت دوم: ۴۹۰,۰۰۰ تومان
- قیمت طارم دانهبلند فریدونکنار: ۴۸۰,۰۰۰ تومان
- قیمت نیمدانه طارم: ۲۸۰,۰۰۰ تومان
- اختلاف قیمت کشاورز تا خردهفروشی: ۱۰ تا ۱۰۵ هزار تومان
- بیشترین فاصله قیمت برای طارم محلی فریدونکنار (حدود ۲۳٪)
- ادعای هزینه تولید بیش از ۷۰۰ هزار تومان (قابل تعمیم نیست)
- عوامل اصلی اختلاف قیمت: هزینههای فرآوری، حملونقل، انبارداری و توزیع
- راهکار پیشنهادی: شفافیت اطلاعات زنجیره تولید تا مصرف