پایگاه خبری مکتوبنامه:
براساس آخرین آمار منتشرشده از سوی مدیرعامل صندوق ذخیره فرهنگیان، از زمان تأسیس صندوق تا پایان سال مالی ۱۴۰۴ بیش از یک میلیون و ۸۵۳ هزار نفر سابقه عضویت در صندوق داشتهاند؛ بیش از یک میلیون و ۱۵۸ هزار نفر از آنها بازنشسته شدهاند و حدود ۶۹۰ هزار نفر همچنان عضو صندوق هستند. مجموع واریزی اعضا و دولت تا پایان همان سال بیش از ۱۳۲ هزار میلیارد ریال و سود تخصیصیافته به اعضا بیش از ۲۳۳ هزار میلیارد ریال اعلام شده است.
اما سؤال مهمتر این است: این منابع در طول سالها کجا رفته و امروز چه شرکتهایی پشت دارایی فرهنگیان قرار دارند؟
از ۶ هلدینگ به دو بازوی اصلی
ساختار صندوق در سالهای اخیر تغییر قابلتوجهی کرده است. مدیرعامل صندوق در اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد ساختار مدیریتی از شش هلدینگ به دو هلدینگ اصلی، یعنی پتروفرهنگ و سرمایهگذاری فرهنگیان، در حال تجمیع است؛ هدف اعلامشده نیز کاهش بنگاهداری مستقیم و حرکت به سمت مدیریت سرمایه عنوان شده است.
در عین حال برخی مجموعههای عملیاتی قدیمی مانند گروه ساختمانی معلم همچنان با نام خود فعالیت میکنند؛ بنابراین «دو هلدینگ» بیشتر بیانگر معماری جدید مدیریتی صندوق است و به این معنا نیست که همه شرکتهای عملیاتی قدیمی یکشبه حذف شدهاند. صندوق همچنین اعلام کرده فرآیند انحلال، فروش، انتقال یا توقف فعالیت ۴۷ شرکت در چارچوب ساماندهی پرتفوی در دست انجام است.
نقشه ساده داراییهای صندوق ذخیره فرهنگیان
| بازوی اقتصادی | چند شرکت و دارایی مهم | حوزه فعالیت |
|---|---|---|
| پتروفرهنگ | انرژی سپهر، سبلان، کیمیای پارس خاورمیانه، سیراف انرژی و شرکتهای پتروشیمی وابسته | نفت، گاز، پتروشیمی و انرژی |
| سرمایهگذاری فرهنگیان | بیمه معلم، ایران ارقام، لیزینگ و رفاه فرهنگیان و مجموعههای سرمایهگذاری | بیمه، مالی، فناوری و خدمات |
| گروه ساختمانی معلم و شرکتهای مرتبط | تأمین مسکن فرهنگیان، پروژههای ساختمانی و هتل جنت | ساختمان، مسکن و املاک |
| شرکتهای خدماتی و گردشگری | زاگرس و مجموعههای خدماتی | گردشگری و خدمات فرهنگیان |
این جدول، مهمترین مجموعههای قابل شناسایی در ساختار فعلی و شرکتهای فعال وابسته به صندوق را نشان میدهد و فهرست کامل تمام سرمایهگذاریهای مستقیم و غیرمستقیم صندوق نیست.
بخش بزرگی از ثروت فرهنگیان در پتروشیمی است
مهمترین بازوی صنعتی صندوق را میتوان هلدینگ پتروفرهنگ دانست؛ مجموعهای که در نفت، گاز، پتروشیمی و انرژی فعالیت میکند.
پتروفرهنگ در حال حاضر ۵۱ درصد سهام هلدینگ انرژی سپهر را در اختیار دارد و ۴۹ درصد دیگر انرژی سپهر متعلق به گروه مالی سپهر وابسته به بانک صادرات است. زیرمجموعههای انرژی سپهر شامل شرکتهایی مانند پتروشیمی سبلان، سیراف انرژی، شیمیایی لاوان، تجارت جهانی سکو و قطب پتروشیمی سپهر لاوان هستند.
در کنار این مجموعه، نام شرکتهایی مانند پتروشیمی کیمیای پارس خاورمیانه نیز در شبکه پتروفرهنگ دیده میشود و تغییرات مدیریتی آن در سال ۱۴۰۵ نیز با حضور مدیرعامل پتروفرهنگ انجام شده است.
بنابراین اگر یک فرهنگی عضو صندوق بخواهد بداند بخشی از سرمایهاش به چه صنعتی گره خورده، پاسخ مهم متانول، پتروشیمی و انرژیاست.
پتروشیمی سبلان؛ دارایی شاخص فرهنگیان
یکی از روشنترین نمونهها پتروشیمی سبلان است.
مدیرعامل صندوق ذخیره فرهنگیان در اردیبهشت امسال اعلام کرد پتروشیمی سبلان ۱۰۰ درصد متعلق به صندوق ذخیره فرهنگیان است. این مجموعه یکی از پروژههای مهم صندوق در زنجیره متانول محسوب میشود و در سال جاری نیز پس از وقفه دوباره به مدار تولید بازگشت.
پروژه سبلان ۲ یا دنا نیز از پروژههایی است که صندوق روی تکمیل آن تمرکز کرده و صندوق آن را بخشی از برنامه توسعه ظرفیت متانول خود معرفی کرده است.
یعنی بخشی از دارایی فرهنگیان عملاً در تأسیسات بزرگی قرار گرفته که محصول آن در بازار جهانی انرژی و پتروشیمی معامله میشود.
بیمه معلم هم در شبکه اقتصادی صندوق است
دارایی فرهنگیان فقط پتروشیمی نیست.
بیمه معلم یکی از شرکتهای مهم مرتبط با هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان است. در مجمع تیرماه ۱۴۰۵ بیمه معلم، ریاست مجمع برعهده مدیرعامل هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان بود؛ نشانهای از جایگاه این شرکت در مجموعه اقتصادی صندوق.
در نتیجه فرهنگی که هر ماه بخشی از حقوق خود را به صندوق واریز کرده، فقط در پروژههای صنعتی سهیم نیست؛ بخشی از ساختار دارایی صندوق به صنعت بیمه نیز متصل است.
ایران ارقام؛ پای پول معلمها به فناوری هم باز شده
یکی دیگر از شرکتهای زیرمجموعه هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان ایران ارقام است؛ شرکتی فعال در حوزه فناوری و خدمات مرتبط با بانکداری و تجهیزات الکترونیکی.
در تیرماه ۱۴۰۵ جلسه ارزیابی عملکرد ششماهه ایران ارقام با حضور مدیران هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان برگزار شد و این شرکت صراحتاً بهعنوان یکی از شرکتهای تابعه هلدینگ معرفی شد.
پس بخشی از پرتفوی صندوق از صنایع سنتی فاصله گرفته و به حوزه فناوری و خدمات نیز رسیده است.
لیزینگ فرهنگیان؛ بخش دیگری از این شبکه
لیزینگ و رفاه فرهنگیان نیز زیر چتر هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان فعالیت میکند. در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز مدیرعامل جدید این شرکت در مراسمی با حضور مدیرعامل هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان معرفی شد.
این شرکت بیشتر با خدمات اقساطی و رفاهی برای جامعه فرهنگیان شناخته میشود، اما از دید پرتفوی، یک بنگاه اقتصادی دیگر در شبکه صندوق محسوب میشود.
پول معلمها در ساختمان و هتل هم هست
بخش دیگری از داراییهای صندوق به ساختمان و املاک مربوط میشود.
گروه ساختمانی معلم و شرکت تأمین مسکن فرهنگیان در پروژههای مختلف مسکونی و تجاری حضور دارند. برای نمونه، پروژههای فرهنگ فردیس و فرهنگ شیراز از پروژههایی هستند که شرکت تأمین مسکن فرهنگیان روی آنها فعالیت کرده است.
یکی از داراییهای شاخص این بخش نیز هتل جنت اصفهان است. صندوق ذخیره فرهنگیان در سال ۱۴۰۵ از افتتاح این هتل بهعنوان یکی از پروژههای تکمیلشده خود نام برده است.
بنابراین بخشی از سرمایه فرهنگیان در داراییهایی قرار دارد که جنس آنها با پتروشیمی کاملاً متفاوت است؛ زمین، ساختمان و پروژههای تجاری و گردشگری.
فرهنگیان در گردشگری هم سرمایه دارند
نام شرکت خدمات مسافرتی و جهانگردی زاگرس نیز در مجموعه صندوق دیده میشود.
طبق معرفی منتشرشده از سوی خود صندوق، این شرکت حدود ۵۰ سال سابقه دارد و خدماتی مانند تهیه بلیت و تورهای داخلی و خارجی را به اعضای صندوق ارائه میدهد و از مجریان حوزه سفرهای زیارتی نیز محسوب میشود.
یعنی پرتفوی صندوق از متانول و بیمه تا هتل و سفر امتداد پیدا میکند.
این شرکتها چقدر سود ساختهاند؟
یکی از معیارهای مهم، سودآوری خود شرکتهاست.
هلدینگ سرمایهگذاری فرهنگیان اعلام کرده مجموع سود خالص شرکتهای تابعه آن در سال مالی ۱۴۰۴ به حدود ۲۲۳۰ میلیارد تومان رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال قبل حدود ۱۰۲۱ میلیارد تومان بود. بر این اساس، سود خالص شرکتهای تابعه این هلدینگ در یک سال ۱۱۸ درصد افزایش داشته است.
در سطح کل صندوق نیز سود خالص تلفیقی سال مالی منتهی به شهریور ۱۴۰۴ حدود ۷.۹ همت و سود خالص واحد اصلی حدود ۷.۲ همتاعلام شده است. مجمع صندوق نیز ۶ همت سود برای توزیع میان اعضا تصویب کرد.
اینجاست که تفاوت مهمی ایجاد میشود: ارزش کارخانهها و شرکتهای صندوق یک چیز است و سودی که هر سال قابل تخصیص به اعضاست چیز دیگری.
آیا معلمها واقعاً مالک این شرکتها هستند؟
اینجا باید یک نکته مهم را دقیق گفت.
عضو صندوق لزوماً نامش مستقیماً در فهرست سهامداران تکتک شرکتهایی مانند سبلان یا بیمه معلم ثبت نشده است. مالکیت عمدتاً از طریق صندوق و شرکتهای واسط اعمال میشود.
اما حقوق اقتصادی اعضا نسبت به دارایی صندوق موضوع طرحی با عنوان «ارزش مالکانه» است؛ طرحی که هدف آن مشخصکردن سهم هر عضو از ارزش داراییهای صندوق است. صندوق در ماههای اخیر اعلام کرده اصلاح ساختار شرکتها و ورود برخی شرکتها به بازار سرمایه را با هدف فراهمکردن زیرساخت اجرای این طرح دنبال کرده است.
به همین دلیل شاید سؤال دقیقتر این باشد:
«هر فرهنگی چه سهمی از کل این امپراتوری اقتصادی دارد؟»
و پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست؛ سهم هر فرد به عواملی مثل میزان و مدت مشارکت او در صندوق وابسته است.
پول فرهنگیان بالاخره کجاست؟
اگر بخواهیم همه این ساختار را خیلی ساده کنیم، میتوان گفت پول اعضای صندوق در چند سبد اصلی قرار گرفته است:
پتروشیمی و انرژی، سرمایهگذاری و بیمه، فناوری و خدمات مالی، ساختمان و املاک و گردشگری.
پررنگترین بخش قابل مشاهده نیز صنعت پتروشیمی است؛ از سبلان و انرژی سپهر گرفته تا پروژههای متانولی و سایر شرکتهای شبکه پتروفرهنگ.
بنابراین وقتی یک معلم میپرسد «پولی که سالها از حقوق من کم شده کجاست؟»، جواب فقط یک شماره حساب نیست؛ پشت آن مجموعهای از کارخانهها، شرکتها، پروژههای ساختمانی، بیمه و داراییهای دیگر قرار گرفته است.