پایگاه خبری مکتوبنامه: به نقل از خبرنگار مهر، با نزدیک شدن به پایان تابستان ۱۴۰۵، فشار ناشی از ناترازی برق بر بخش صنعت نسبت به ماههای اوج مصرف کاهش خواهد یافت، اما تجربه امسال نشان داد مسئله تأمین انرژی صنایع همچنان یکی از مهمترین چالشهای پیش روی تولید است. دولت در ماههای مرداد و شهریور با هدف جلوگیری از توقف خطوط تولید، برنامه کاهش محدودیت برق صنایع را در دستور کار قرار داد و برای شهرکهای صنعتی نیز کاهش محدودیت از دو روز به یک روز در هفته پیشبینی شد. با این حال، گزارشهای منتشرشده در روزهای پایانی تابستان نشان میدهد که ناترازی شبکه همچنان پابرجاست و حتی در هفتههای پایانی فصل گرم نیز مدیریت بار و محدودیت مصرف ادامه داشته است.
اکنون که فصل اوج مصرف برق رو به پایان است، مسئله اصلی برای بخش تولید دیگر فقط عبور از تابستان امسال نیست؛ بلکه این است که آیا فاصله چند ماهه تا تابستان ۱۴۰۶ برای افزایش ظرفیت تولید، تقویت شبکه و ایجاد سازوکار قابل پیشبینی برای تأمین برق صنایع کافی خواهد بود یا خیر.
تابستان ۱۴۰۵؛ کاهش محدودیتها، بدون پایان ناترازی
در تابستان امسال، تأمین برق صنایع با ترکیبی از مدیریت مصرف، افزایش تولید، استفاده از ظرفیت مولدهای کوچک، توسعه تجدیدپذیرها و تغییر الگوی مصرف دنبال شد. در برنامه مدیریت اوج بار تابستان ۱۴۰۵، توانیر هدفگذاری کرده بود ۱۶۳۵ مگاوات برق از محل مولدهای مقیاس کوچک تأمین شود و همزمان بخشی از مشترکان صنعتی نیز به تجهیزات کنترلی مجهز شوند. همچنین برنامه کنترلپذیر کردن حدود ۲۲۰۰ مگاوات از مشترکان صنعتی دارای ظرفیت در دستور کار قرار گرفت.
در میانه تابستان نیز با تشدید فشار بر صنایع، دولت تصمیمهایی را برای کاهش محدودیت تولید اتخاذ کرد. بر اساس مصوبات مربوط به تأمین برق صنایع، محدودیت برق شهرکهای صنعتی از دو روز به یک روز در هفته کاهش یافت، مجتمعهای پتروشیمی به خرید برق سبز از بورس انرژی ملزم شدند و قرار شد ظرفیتهای جدید ایجادشده در شبکه به طرحهای توسعهای و واحدهای صنعتی اختصاص یابد.
با این حال، تفاوت میان اعلام سیاست و وضعیت واقعی شبکه همچنان قابل توجه بود. در حالی که در برخی مقاطع اعلام شد برق صنایع در مرداد و شهریور قطع نخواهد شد، پیگیریهای خبرنگار مهر از صنایع از ادامه محدودیت برای برخی واحدها حکایت داشت. به همین دلیل، تجربه تابستان ۱۴۰۵ بیش از آنکه پایان مسئله برق صنایع باشد، ضرورت تغییر شیوه مدیریت آن را نشان داد.
مسئله صنعت فقط خاموشی نیست
برای واحد صنعتی، قطعی برق تنها به معنای چند ساعت توقف فعالیت نیست. مدیرعامل یک واحد تولیدی در شهرک صنعتی پرند به مهر میگوید: هر بار قطع انرژی میتواند برنامه تولید را تغییر دهد، راهاندازی مجدد خطوط را به تأخیر بیندازد و هزینه تعمیر و نگهداری تجهیزات را افزایش دهد. در صنایع غذایی و فرآیندی، این مسئله حساستر است؛ زیرا توقف برق در میانه یک فرآیند تولید میتواند به از بین رفتن مواد اولیه یا محصول در حال تولید منجر شود.
وی میافزاید: به همین دلیل، کاهش محدودیتها در ماههای پایانی تابستان اگرچه برای تولیدکننده اهمیت دارد، اما مسئله اصلی یعنی نیاز واحدهای صنعتی به برق قابل پیشبینی همچنان پابرجاست.
به گفته او، واحد تولیدی باید بداند در روزها و ساعات اوج مصرف چه میزان برق در اختیار خواهد داشت تا بتواند برنامه تولید، تعمیرات، خرید مواد اولیه و تحویل سفارشها را تنظیم کند. خاموشی بدون برنامه یا تغییر ناگهانی در میزان محدودیت، امکان برنامهریزی را از بنگاه میگیرد.
فیدر و شبکه؛ حلقهای که نباید فراموش شود
یکی از درسهای تابستان امسال این بود که حل ناترازی فقط با اضافه کردن نیروگاه امکانپذیر نیست. نحوه اتصال صنایع به شبکه و میزان کنترلپذیری مصرف نیز اهمیت دارد.
توانیر در برنامه تابستان ۱۴۰۵، توسعه رویتپذیری و کنترل مشترکان صنعتی را در دستور کار قرار داد و بخشی از واحدهای صنعتی به رلههای کنترلی مجهز شدند. هدف از این اقدامات آن است که مدیریت بار از حالت کلی و یکسان خارج شود و وضعیت هر مشترک بر اساس میزان مصرف، نوع فعالیت و نحوه تأمین برق قابل مدیریت باشد.
این موضوع برای صنایعی که برق خود را از بورس انرژی، قراردادهای دوجانبه، نیروگاه خودتأمین یا منابع تجدیدپذیر خریداری میکنند اهمیت بیشتری دارد. اگر صنعت برای تأمین برق خود هزینه مستقیمی پرداخت میکند، باید بتواند اثر این سرمایهگذاری را در میزان دسترسی خود به انرژی مشاهده کند.
آییننامه اجرایی بند «ب» ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم نیز مسیر حرکت بخشی از مشترکان به سمت بورس انرژی و سایر روشهای تأمین برق را تقویت کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد رابطه صنعت و شبکه برق در حال حرکت به سمت مدلهای متنوعتر تأمین انرژی است.
بورس انرژی؛ از راهکار موقت تا مسیر تأمین برق
خرید برق از بورس انرژی نیز در تابستان امسال به عنوان یکی از ابزارهای تأمین برق صنایع مورد توجه قرار گرفت. در مردادماه اعلام شد ۵۰۰ مگاوات ظرفیت جدید در تابلو سبز و تابلو آزاد بورس انرژی عرضه خواهد شد تا بخشی از کسری برق صنایع جبران شود.
توسعه این مسیر میتواند نقش بیشتری در سال آینده داشته باشد، اما مشروط به آنکه خرید برق در بورس باید به دسترسی واقعی صنعت به انرژی منجر شود؛ در غیر این صورت، افزایش معاملات برق به تنهایی نمیتواند مشکل خاموشی را برای واحد تولیدی حل کندخرید برق در بازار به دسترسی واقعی صنعت به انرژی منجر شود. در غیر این صورت، افزایش معاملات برق به تنهایی نمیتواند مشکل خاموشی را برای واحد تولیدی حل کند.
بنابراین، برای تابستان ۱۴۰۶ باید میان سه موضوع ارتباط مشخصی وجود داشته باشد؛ میزان برق خریداریشده، ظرفیت قابل تحویل شبکه و میزان محدودیت اعمالشده بر مصرفکننده. هرچه این رابطه شفافتر باشد، صنعت امکان بیشتری برای برنامهریزی خواهد داشت.
ژنراتورها؛ راهکاری که باید از حالت اضطراری خارج شود
در تابستان امسال، مولدهای خودتأمین و نیروگاههای مقیاس کوچک بار قابل توجهی از نیاز برق صنایع را بر عهده گرفتند. توانیر برای تابستان امسال تأمین ۱۶۳۵ مگاوات برق از مولدهای مقیاس کوچک را هدفگذاری کرده بود و توسعه این نیروگاهها را به عنوان یکی از راهکارهای افزایش تابآوری شبکه دنبال کرد.
اما استفاده گسترده از دیزلژنراتور در هر کارخانه نمیتواند راهکار پایدار تأمین انرژی باشد. هزینه خرید و نگهداری تجهیزات، استهلاک، تأمین سوخت و مسائل زیستمحیطی باعث میشود این روش بیشتر نقش پشتیبان داشته باشد تا راهکار اصلی.
گفتگوی خبرنگار مهر با صنعتگران مستقر در شهرکهای صنعتی نشان میدهد که برای سال آینده، توسعه نیروگاههای مقیاس کوچک و تجمیعی در شهرکهای صنعتی میتواند بهعنوان یکی از گزینههای مناسب برای تأمین پایدار برق صنایع مورد توجه قرار گیرد. به جای آنکه تعداد زیادی واحد صنعتی هر کدام یک مولد کوچک نصب کنند، میتوان ظرفیتهای بزرگتر را در سطح شهرک ایجاد کرد و برق مورد نیاز چندین واحد را از یک مجموعه مدیریت کرد.
صنایع انرژیبر به سمت نیروگاه خودتأمین میروند
یکی از تغییرات مهم در سیاست برق صنایع، افزایش نقش خود واحدهای تولیدی در تأمین انرژی است. بر اساس برنامههای اعلامشده، صنایع انرژیبر مکلف شدهاند بخشی از ظرفیت مورد نیاز خود را از طریق احداث نیروگاههای حرارتی یا تجدیدپذیر تأمین کنند. در برنامه اعلامشده برای تابستان ۱۴۰۵ نیز احداث بیش از ۷ هزار مگاوات نیروگاه توسط صنایع مورد توجه قرار گرفته بود.
این سیاست در صورت اجرای کامل میتواند بخشی از فشار صنایع بزرگ بر شبکه سراسری را کاهش دهد، اما تحقق آن نیازمند تأمین مالی، زمین، مجوز، اتصال به شبکه و دسترسی پایدار به سوخت یا تجهیزات مورد نیاز است.
از این منظر، تابستان ۱۴۰۶ میتواند نخستین آزمون جدی ظرفیتهایی باشد که صنایع طی این دوره برای تولید برق خود ایجاد میکنند.
انرژی خورشیدی؛ امید اصلی برای تابستان آینده
در میان گزینههای موجود، انرژی خورشیدی جایگاه ویژهای در برنامه سال آینده دارد. برنامهریزی صنعت برق این است که ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر تا پایان تابستان آینده به حدود ۱۱ هزار مگاوات برسد. در کنار آن، توسعه بیش از ۳ هزار مگاوات ظرفیت نیروگاه حرارتی نیز در برنامه قرار گرفته است.
رشد ظرفیت خورشیدی در ماههای اخیر نیز قابل توجه بوده است. بر اساس اعلام مسئولان حوزه تجدیدپذیر، ظرفیت نصبشده نیروگاههای تجدیدپذیر در یک سال گذشته رشد قابل توجهی داشته و هدفگذاری برای رسیدن به ۵ هزار مگاوات تا پایان سال ۱۴۰۵، ۷ هزار مگاوات در ابتدای تابستان و حدود ۱۱ هزار مگاوات تا پایان تابستان سال آینده انجام شده است.
این ظرفیت البته به معنای حل کامل ناترازی نیست، اما میتواند در ساعات روز که مصرف برق صنایع نیز بالاست، بخشی از بار شبکه را کاهش دهد. به ویژه نصب نیروگاههای خورشیدی در محل مصرف و استفاده از ظرفیت سقف کارخانهها میتواند برای واحدهای صنعتی یک مسیر عملی برای کاهش وابستگی به شبکه باشد.
در این میان، تأمین مالی همچنان یکی از عوامل تعیینکننده سرعت اجرای پروژههاست. هرچه فاصله میان صدور مجوز و ورود نیروگاه به مدار کوتاهتر شود، اثر واقعی توسعه تجدیدپذیرها بر شبکه نیز بیشتر خواهد بود.
تولید بیشتر بدون توسعه شبکه کافی نیست
با وجود برنامههای توسعهای، انتظار اینکه ناترازی برق در فاصله یک سال به طور کامل برطرف شود، واقعبینانه نیست. پیش از آغاز تابستان ۱۴۰۵ نیز مدیران صنعت برق اعلام کرده بودند که با وجود افزایش تولید، ناترازی در سال آینده همچنان وجود خواهد داشت و مدیریت مصرف صنایع و افزایش رویتپذیری شبکه باید از ماهها قبل در دستور کار قرار گیرد.
به همین دلیل، مسئله اصلی برای تابستان ۱۴۰۶ فقط افزایش ظرفیت تولید نخواهد بود. میزان تحقق پروژههای نیروگاهی، توسعه شبکه انتقال و توزیع، تأمین سوخت نیروگاهها، توسعه تجدیدپذیرها، افزایش کنتورهای هوشمند و نحوه مدیریت مصرف صنایع همگی در میزان محدودیت برق تولیدکنندگان اثر خواهند داشتمسئله اصلی برای تابستان ۱۴۰۶ فقط افزایش ظرفیت تولید نخواهد بود، میزان تحقق پروژههای نیروگاهی، توسعه شبکه انتقال و توزیع، تأمین سوخت نیروگاهها، توسعه تجدیدپذیرها، افزایش کنتورهای هوشمند و نحوه مدیریت مصرف صنایع همگی در میزان محدودیت برق تولیدکنندگان اثر خواهند داشت.
برنامه صنعت برق برای توسعه شبکه نیز شامل احداث یا توسعه پستهای جدید و افزایش ظرفیت خطوط انتقال و فوق توزیع است؛ اقداماتی که باید همزمان با افزایش ظرفیت نیروگاهی پیش رود، زیرا تولید برق بدون امکان انتقال و توزیع آن در محل مصرف نمیتواند مشکل صنعت را برطرف کند.
تعرفه؛ مشکل دیگری که باید قبل از تولید حل شود
در کنار میزان دسترسی به برق، نحوه تعیین تعرفه نیز برای تولیدکننده اهمیت دارد. یک مدیر صنعتی در این خصوص به خبرنگار مهر میگوید: واحد تولیدی برای محاسبه قیمت تمامشده نیازمند آن است که هزینه انرژی را پیش از تولید بداند، نه اینکه پس از تولید و فروش محصول با تغییر تعرفه یا مطالبه مابهالتفاوت مواجه شود.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ابلاغ دیرهنگام تعرفهها و تسری آن به ماههای قبل، امکان پیشبینی هزینه را برای بنگاههای صنعتی کاهش میدهد. این مسئله در شرایطی که تولیدکننده قرارداد فروش خود را بر مبنای هزینههای قبلی منعقد کرده، میتواند به افزایش هزینه تمامشده و کاهش حاشیه سود منجر شود.
در سال آینده، هرچه سهم خرید مستقیم برق از بازار و قراردادهای مختلف بیشتر شود، ضرورت شفافیت و ثبات مقررات نیز بیشتر خواهد شد. صنعت باید بتواند پیش از تصمیمگیری درباره تولید، ترکیب هزینه برق، میزان دسترسی و شرایط خرید انرژی را محاسبه کند.
تابستان ۱۴۰۶؛ آزمون سیاست جدید برق صنایع
اکنون با نزدیک شدن به پایان تابستان ۱۴۰۵، میتوان گفت یکی از مهمترین درسهای امسال برای سیاستگذار و بخش تولید، ضرورت عبور از مدیریت مقطعی خاموشیهاست.
کاهش محدودیت برق در ماههای پایانی تابستان، هرچند فشار واردشده بر تولید را کمتر میکند، اما به تنهایی نمیتواند تضمینکننده تابستان آینده باشد. اگر قرار است صنایع در تابستان ۱۴۰۶ با محدودیت کمتری مواجه شوند، باید از ماههای پاییز و زمستان ظرفیتهای جدید نیروگاهی وارد مدار شود، شبکه تقویت شود، پروژههای خورشیدی سرعت بگیرند، نیروگاههای خودتأمین صنایع توسعه پیدا کنند و سازوکار خرید برق از بازار به شکل شفافتری اجرا شوداگر قرار است صنایع در تابستان ۱۴۰۶ با محدودیت کمتری مواجه شوند، باید از ماههای پاییز و زمستان ظرفیتهای جدید به کار گرفته شوند.
در این میان، توسعه کنتورهای هوشمند و افزایش رویتپذیری شبکه نیز میتواند مدیریت مصرف را از یک برنامه کلی به مدیریت دقیق مشترکان تبدیل کند. توانیر اعلام کرده است که توسعه هوشمندسازی و مدیریت بار از محورهای اصلی برنامههای صنعت برق است و استفاده از این زیرساختها میتواند بخشی از ناترازی را از مسیر مدیریت مصرف جبران کند.
بنابراین پایان تابستان ۱۴۰۵ را نمیتوان پایان بحران برق صنایع دانست؛ بلکه باید آن را پایان یک دوره از مدیریت ناترازی و آغاز دوره آمادهسازی برای تابستان ۱۴۰۶ دانست. اگر توسعه نیروگاهها، تجدیدپذیرها، شبکه و منابع خودتأمین صنایع طبق برنامه پیش برود، میتوان انتظار داشت محدودیت برق در سال آینده نسبت به امسال قابل کنترلتر شود. اما در صورت عقبماندن پروژههای تولید و شبکه از رشد مصرف، حتی با پایان گرمای امسال نیز مسئله برق دوباره در تابستان آینده به خط تولید بازخواهد گشت.