پایگاه خبری مکتوبنامه:
برای بسیاری از بازنشستگان، نام شستا زمانی مطرح میشود که بحث داراییهای تأمین اجتماعی، سود شرکتها یا کمبود منابع برای پرداخت مستمریها بالا میگیرد. اما شستا در عمل یک شرکت واحد نیست؛ بلکه رأس شبکهای از هلدینگها و صدها شرکت قرار دارد.
نکته مهم این است که رقم ۵۲۵ هزار میلیارد تومان، پول نقد آماده پرداخت به بازنشستگان نیست. این عدد ارزش بازار بخشی از سهام و سرمایهگذاریهای شستا در بورس و فرابورس است؛ داراییهایی که قیمت آنها هر روز تغییر میکند.
۵۲۵ هزار میلیارد تومان؛ پول دقیقاً کجاست؟
بر اساس آخرین گزارش پرتفوی، ارزش بازار سرمایهگذاریهای بورسی و فرابورسی شستا در پایان مرداد حدود ۵۲۴.۷ همت بوده است.
بهای تمامشده همین سرمایهگذاریها در دفاتر شستا حدود ۱۵۹ همت ثبت شده؛ یعنی ارزش روز این بخش از داراییها بیش از سه برابر بهای ثبتشده آنهاست.
اما نکته مهمتر، تمرکز شدید این سبد است.
| هلدینگ یا شرکت | ارزش تقریبی سرمایهگذاری شستا | سهم از پرتفوی بورسی |
|---|---|---|
| تاپیکو | ۲۶۸.۷ همت | ۵۱.۲٪ |
| صبا تأمین | ۶۹.۲ همت | ۱۳.۲٪ |
| سیتا | ۶۱.۱ همت | ۱۱.۶٪ |
| تاصیکو | ۴۸.۶ همت | ۹.۳٪ |
| تیپیکو | ۳۳.۵ همت | ۶.۴٪ |
| کشتیرانی جمهوری اسلامی | ۲۳.۳ همت | ۴.۴٪ |
| جمع شش سرمایهگذاری بزرگ | ۵۰۴.۴ همت | حدود ۹۶٪ |
یعنی تقریباً ۹۶ درصد پرتفوی بورسی شستا فقط در شش مجموعه بزرگ متمرکز شده است.
نصف دارایی بورسی شستا فقط در یک هلدینگ
بزرگترین دارایی شستا با فاصله زیاد تاپیکو است؛ هلدینگ سرمایهگذاری نفت، گاز و پتروشیمی تأمین.
ارزش سرمایهگذاری شستا در این هلدینگ حدود ۲۶۸.۷ همت است؛ یعنی بیش از نیمی از کل پرتفوی بورسی شستا.
زیر چتر تاپیکو نیز شرکتهای بزرگی قرار دارند؛ از پتروشیمی فنآوران و پتروشیمی خارک گرفته تا پتروشیمی خراسان، نفت ایرانول و گروه صنعتی بارز.
بنابراین بخش بزرگی از ثروت شستا عملاً به متغیرهایی مانند قیمت جهانی محصولات پتروشیمی، نرخ ارز، صادرات، قیمت خوراک و وضعیت بازار انرژی وابسته است.
از پول بازنشستهها تا معدن و فلزات
بخش مهم دیگری از داراییهای شستا در تاصیکو یا سرمایهگذاری صدر تأمین قرار گرفته است.
ارزش این سرمایهگذاری حدود ۴۸.۶ همت است.
اما تاصیکو خودش صاحب یا سهامدار مجموعهای از شرکتهای معدنی و صنعتی است؛ شرکتهایی مانند ذوبآهن اصفهان، صنایع مس شهید باهنر، زغالسنگ پروده طبس، معدنی املاح ایران، صنایع خاک چینی ایران و فرآوردههای نسوز ایران.
در نتیجه بخشی از منابع تأمین اجتماعی عملاً در معادن، فلزات، مواد معدنی و حتی پروژههای حوزه طلا قرار گرفته است.
سیمان؛ یکی دیگر از مخازن بزرگ شستا
سیتا یا سرمایهگذاری سیمان تأمین نیز یکی از بزرگترین داراییهای شستا است.
ارزش سرمایهگذاری شستا در سیتا حدود ۶۱.۱ همت برآورد میشود.
این هلدینگ از طریق شرکتهای زیرمجموعه در بخش بزرگی از صنعت سیمان کشور حضور دارد؛ از سیمان فارس و خوزستان گرفته تا شرکتهایی مانند سیمان آبیک، سیمان ساوه و سیمان زنجان.
یعنی بخشی از دارایی بازنشستگان، به کارخانههایی متصل است که سیمان پروژههای عمرانی و ساختمانی کشور را تولید میکنند.
پای دارو هم در میان است
یکی دیگر از هلدینگهای مهم شستا، تیپیکو یا سرمایهگذاری دارویی تأمین است.
ارزش سهام تیپیکو در پرتفوی شستا حدود ۳۳.۵ همت است.
تیپیکو در بخشهای مختلف صنعت دارو حضور دارد؛ از تولید مواد اولیه تا تولید و پخش دارو.
نامهایی مانند داروپخش، توزیع داروپخش، تماد و پخش اکسیر در شبکه این هلدینگ دیده میشوند.
در نتیجه بخشی از داراییهای تأمین اجتماعی عملاً در صنعتی قرار گرفته که مردم هر روز محصولات آن را از داروخانهها خریداری میکنند.
۶۹ هزار میلیارد تومان در بازار سرمایه
شستا علاوه بر صنایع تولیدی، یک بازوی مالی بزرگ نیز دارد: گروه مالی صبا تأمین.
ارزش سرمایهگذاری شستا در صبا تأمین حدود ۶۹.۲ همت است.
صبا در بازار سرمایه، صندوقها، کارگزاری و شرکتهای سرمایهگذاری حضور دارد؛ بنابراین بخشی از دارایی شستا نه در کارخانه یا معدن، بلکه مستقیماً در ابزارها و شرکتهای مالی سرمایهگذاری شده است.
کشتیهای شستا روی آب
حدود ۲۳.۳ همت دیگر نیز مربوط به سرمایهگذاری شستا در کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران است.
به این ترتیب، بخشی از داراییهای تأمین اجتماعی به حملونقل دریایی، صادرات، تجارت خارجی و درآمدهای ارزی متصل شده است.
پس پول بازنشستهها بیشتر در کدام صنعت است؟
اگر سبد شستا را بهجای نام شرکتها بر اساس صنعت نگاه کنیم، تصویر واضحتر میشود.
بزرگترین بخش سرمایهگذاریهای شستا به صنایع شیمیایی و پتروشیمی مربوط است. پس از آن سرمایهگذاریهای مالی، معدن، سیمان، دارو، حملونقل و سایر صنایع قرار میگیرند.
بنابراین اگر بخواهیم ساده جواب بدهیم که «پول بازنشستهها کجاست؟» باید گفت:
بخش مهمی از داراییهای شستا در نفت و پتروشیمی قرار گرفته و بعد از آن بازار سرمایه، سیمان، معدن، دارو و حملونقل بیشترین سهم را دارند.
سؤال اصلی اما تازه از اینجا شروع میشود
ارزش چندصد هزار میلیارد تومانی داراییهای شستا در نگاه اول عدد بسیار بزرگی است، اما ارزش دارایی با جریان نقدی مورد نیاز برای پرداخت مستمری یکی نیست.
یک شرکت ممکن است صدها هزار میلیارد تومان ارزش داشته باشد، اما فقط بخشی از سود سالانه آن قابل تقسیم و انتقال به سهامدار باشد.
به همین دلیل سؤال مهم فقط این نیست که شستا «چقدر دارایی دارد»؛ سؤال مهمتر این است که:
این همه کارخانه، پتروشیمی، معدن و شرکت مالی هر سال چقدر پول نقد برای سازمان تأمین اجتماعی میسازند و چه سهمی از حقوق بازنشستهها را واقعاً تأمین میکنند؟